All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Halt im Gedächtnis Jesum Christ

BWV 67 uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging onder leiding van Jos van Veldhoven
Grote Kerk, Naarden

Marten Root over het gebruik van de traverso in de cantates van Bach.

Jos van Veldhoven vertelt waarom deze cantate al in de negentiende eeuw tot de favorieten behoorde.

"We hebben geen idee wat het eigenlijk voor instrument was." Robert Vanryne over de 'corno da tirarsi'

Een cantate vol jubelend optimisme

Negen dagen na zijn eerste passie was Bach alweer in full swing

Wat moet Bach het zwaar hebben gehad in het eerste jaar van zijn cantorschap in Leipzig. Hij wilde niet alleen een complete reeks nieuwe cantates componeren, maar ook meteen een passie van eigen hand. Dat er na de presentatie van zijn Johannes-Passion op Goede Vrijdag 1724 even geen puf was voor meer hoogstandjes, is begrijpelijk. De erop volgende paasdagen viel hij voor de cantates terug op al bestaand werk, dat hij enigszins aanpaste.
Maar voor Quasimodogeniti, negen dagen ná Pasen, was Bach weer in full swing: zijn cantate ‘Halt im Gedächtnis Jesum Christ’ is een compleet nieuw werk met een geweldig optimistische ondertoon. Het zevendelige, maar verre van wijdlopige werk is een en al afwisseling, zowel wat vocale en instrumentale bezetting als wat sfeerpalet betreft. Voor het eerst maakte Bach bovendien, zij het nog bescheiden, gebruik van de traverso. Samen met de twee hobo’s d’amore kleurt het instrument de gevoelige momenten in, terwijl de schuiftrompet in de koren de feestelijkheid benadrukt.   

De lezing voor de eerste zondag na Pasen gaat over de ongelovige Thomas. De cantatetekst belicht de goddelijke barmhartigheid: iedereen die worstelt maar tot inkeer komt, wacht vergeving. Het grootschalige koor aan het begin bejubelt de wederopstanding van Christus. Maar daarna geeft de tenor blijk van thomasiaanse twijfel, die naadloos overgaat in die van de alt. Hoezeer in het centrale koraal vervolgens wordt betoogd dat de verlosser korte metten heeft gemaakt met onze vijanden, toch geeft de alt zich niet zomaar gewonnen. Pas in de gloedvolle en contrastrijke basaria met koor ontstaat een kantelpunt als Jezus zelf, middels de telkens herhaalde geruststellende woorden ‘Vrede zij met u’, de gelovigen bijstaat in hun duidelijk hoorbaar hevige strijd. In het eenvoudige slotkoraal keert de rust inderdaad weer terug in het hart van de gelovigen.


BWV
67

titel
Halt im Gedächtnis Jesum Christ

genre
cantate

jaartal
1724

Stad
Leipzig

Tekstdichter
onbekend

Bestemming
Quasimodogeniti

Eerste uitvoering
16 april 1724

Bijzonder
Dit is de eerste cantate waarin Bach een traverso gebruikt. Het zesde deel gebruikte Bach opnieuw in het Gloria van de Mis in A groot, BWV 234.

Cast & Crew

Datum 11 oktober 2014
Locatie Grote Kerk, Naarden
Dirigent Jos van Veldhoven
alt Alex Potter
tenor Thomas Hobbs
bas Peter Kooij
RIPIËNISTEN SOPRAAN Lauren Armishaw, Marjon Strijk (solo), Kristen Witmer
RIPIËNISTEN alt Marleene Goldstein, Barnabás Hegyi
RIPIËNISTEN tenor João Moreira, Kevin Skelton
RIPIËNISTEN bas Matthew Baker, Jelle Draijer
VIOOL 1 Shunske Sato, Anneke van Haaften, Annelies van der Vegt
VIOOL 2 Sayuri Yamagata, Pieter Affourtit, Paulien Kostense
altviool Staas Swierstra, Jan Willem Vis
cello Lucia Swarts, Richte van der Meer
contrabas Robert Franenberg
traverso Marten Root
hobo Martin Stadler, Peter Frankenberg
fagot Benny Aghassi
trompet Robert Vanryne
klavecimbel Siebe Henstra
orgel Leo van Doeselaar
PRODUCTIE CONCERT Imke Deters, Erik van Lith, Marco Meijdam
Productie Frank van der Weij, Zoë de Wilde
CAMERAREGIE Lucas van Woerkum
DIRECTOR OF PHOTOGRAPHY Sal Kroonenberg
CAMERA Sal Kroonenberg, Robert Berger, Ruben van den Broeke, Benjamin Sparschuh
MONTAGE Lucas van Woerkum, Frank van der Weij
MUZIEKOPNAME Leo de Klerk
LICHT Zen Bloot
Licht-assistent Roeland van Bemmel, Patrick Galvin
Regie-assistent MaNOj Kamps
GELUIDS-ASSISTENTEN Jaap Firet, Gilius Kreiken, Jaap van Stenis, Bobby Verbakel
CAMERA-ASSISTENT Izak de Dreu, Zino Rosmolen
MUZIEKMONTAGE EN MIXAGE Leo de Klerk, Frank van der Weij
MUZIEKMONTAGE ASSISTENT Martijn Snoeren
Met dank aan Angela Mast, Marlo Reeders

Vocale teksten

Origineel

1. Chor

Halt im Gedächtnis Jesum Christ,
der auferstanden ist von den Toten.

2. Arie (Tenor)

Mein Jesus ist erstanden,
allein, was schreckt mich noch?
Mein Glaube kennt des Heilands Sieg,
doch fühlt mein Herze Streit und Krieg,
mein Heil, erscheine doch!

3. Rezitativ (Alto)

Mein Jesu, heissest du des Todes Gift
und eine Pestilenz der Hölle:
ach, dass mich noch
Gefahr und Schrecken trifft!
Du legtest selbst auf unsre Zungen
ein Loblied,
welches wir gesungen:

4. Choral

Erschienen ist der herrlich Tag,
dran sich niemand gnug
freuen mag:
Christ, unser Herr,
heut triumphiert,
all sein Feind er gefangen führt.
Alleluja!

5. Rezitativ (Alto)

Doch scheinet fast,
dass mich der Feinde Rest,
den ich zu gross
und allzu schrecklich finde,
nicht ruhig bleiben lässt.
Doch, wenn du mir
den Sieg erworben hast,
so streite selbst mit mir, mit deinem Kinde.
Ja, ja, wir spüren schon im Glauben,
dass du, o Friedefürst,
dein Wort und Werk an uns erfüllen wirst.

6. Arie (Bass, Chor)

Friede sei mit euch!

Wohl uns! Jesus hilft uns kämpfen
und die Wut der Feinde dämpfen,
Hölle, Satan, weich!

Friede sei mit euch!

Jesus holet uns zum Frieden
und erquicket in uns Müden
Geist und Leib zugleich.

Friede sei mit euch!

O Herr, hilf und lass gelingen,
durch den Tod hindurchzudringen
in dein Ehrenreich!

Friede sei mit euch!

7. Choral

Du Friedefürst, Herr Jesu Christ,
wahr' Mensch und wahrer Gott,
ein starker Nothelfer du bist
im Leben und im Tod:
drum wir allein
im Namen dein
zu deinem Vater schreien.

Vertaling

1. Koor

Houd Jezus Christus in gedachten,
die uit de dood is opgewekt.

2. Aria

Mijn Jezus is opgewekt,
maar iets jaagt mij nog angst aan
Mijn geloof kent de triomf van de Heiland,
maar toch voelt mijn hart strijd en oorlog,
mijn Heiland, verschijn toch!

3. Recitatief

Mijn Jezus, u wordt het gif voor de dood genoemd
en een plaag voor de hel:
ach, zal ik toch nog getroffen worden
door gevaar en angst!
U legde ons zelf een loflied in de mond
om u mee te prijzen:

4. Koraal

De dag van heerlijkheid is gekomen,
waarover wij ons nooit genoeg kunnen verheugen:
Christus, onze Heer, triomfeert vandaag,
al zijn vijanden heeft hij in gevangenschap.
Halleluja!

5. Recitatief

Desondanks lijkt het,
alsof de rest van de vijanden,
die ik te talrijk en
te afschrikwekkend vind,
mij niet met rust laat.
Maar, nu u voor mij de zegen hebt behaald,
bindt dan nu de strijd aan met mij, met uw eigen kind.
Ja, ja, wij merken al in het geloof,
dat u, vredesvorst,
uw woorden en daden voor ons in vervulling wilt laten gaan.

6. Aria

Vrede zij met u!

Wij gelukkigen, Jezus helpt ons bij de strijd
om de woede van de vijanden te temperen,
hel en Satan, ga heen!

Vrede zij met u!

Jezus brengt ons tot vrede
en wekt bij ons vermoeiden
zowel onze geest als ons lichaam op.

Vrede zij met u!

O Heer, help ons, om erin te slagen,
de dood te overwinnen en
in uw rijk van eer te komen!

Vrede zij met u!

7. Koraal

Vredesvorst, Heer Jezus Christus,
waarlijke mens en waarlijke God,
u bent een sterke helper in nood,
in het leven en in de dood:
daarom roepen wij alleen
in uw naam
uw vader aan.

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi