All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Darzu ist erschienen der Sohn Gottes

BWV 40 uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging onder leiding van Hans-Christoph Rademann
Grote Kerk, Harlingen

Een vechtende slang, kakelende kippen en nog veel meer symboliek in deze kerstcantate.

Heroïsche hoorns

De geboorte wordt gevierd met triomfgeschal.

Heldhaftig treden twee hoorns binnen in Darzu ist erschienen der Sohn Gottes: de zoon van God is verschenen en heeft de duivel overwonnen. Het triomfgeschal doet denken aan de al even blijde trompetten van de eerste cantate van het Weihnachts-Oratorium. Eensgezind valt het koor in, er volgt een fuga, en het eindigt weer homofoon.
Bach wilde duidelijk uitpakken tijdens zijn eerste kerst als cantor in Leipzig. In het recitatief van de tenor wordt “het woord vlees en woont in de wereld.” Hoe fel het licht dan straalt hoor je in een verrukte opwaartse lijn van zestiende noten. De overwinnende Christus van deze cantate staat dichter bij de koninklijke figuur uit de Johannes-Passion dan bij de twijfelende Jezus uit de Matthäus-Passion. Het deemoedige koraal dat volgt op het recitatief maakt gewag van de zonde die het onderspit delft. En ronduit triomfantelijk is de korte bas-aria, waarin de helse slang een lesje wordt geleerd. “Die duivelse slang hoor je als een ketting van zestiende noten door de partituur kruipen. Hier is sprake van theologische overdrijving; een erg grote slang! In het daaropvolgende recitatief is de zonde weliswaar overwonnen, maar resteert toch nog een beetje verlokking,” aldus dirigent Hans-Christoph Rademann.
De hoorns maken een heroïsche terugkeer in de tenor-aria, waarbij de langgerekte lettergrepen van de zanger vreugdevol de loopjes van de blazers omspelen. Let ook op de veelbetekenende laatste opwaartse beweging van het slotkoraal: Jezus is op aarde, de blik blijft op de zon aan de hemel gericht.


BWV
40

Titel
Darzu ist erschienen der Sohn Gottes

Genre
cantate

Jaartal
1723

Stad
Leipzig

Tekstdichter
onbekend

Bestemming
tweede kerstdag

Eerste uitvoering
26 december 1723

Bijzonder
Het openingskoor werkte Bach later om tot het ‘Cum sancto spiritu’ van zijn Mis in F groot, BWV 233

Cast & Crew

Opnamedatum 23 januari 2016
Publicatiedatum 21 december 2018
Locatie Grote Kerk, Harlingen
Dirigent Hans-Christoph Rademann
Alt Barnabás Hegyi
Tenor Daniel Johannsen
Bas Matthew Brook
RIPIËNISTEN sopraan Zsuzsi Tóth, Lauren Armishaw, Lucie Chartin
RIPIËNISTEN alt Elsbeth Gerritsen, Bart Uvyn
Ripiënisten tenor Immo Schröder, Kevin Skelton
Ripiënisten bas Sebastian Myrus, Drew Santini
Viool 1 Sayuri Yamagata, Anneke van Haaften, Annelies van der Vegt
Viool 2 Pieter Affourtit, Hanneke Wierenga, Lidewij van der Voort
Altviool Staas Swierstra, Jan Willem Vis
Cello Lucia Swarts, Richte van der Meer
Contrabas Robert Franenberg
Hobo Martin Stadler, Peter Frankenberg
Fagot Benny Aghassi
Hoorn Erwin Wieringa, Gijs Laceulle
orgel Bart Naessens
Klavecimbel Siebe Henstra
Regie Simon Aarden
Muziekopname Guido Tichelman, Bastiaan Kuijt, Micha de Kanter
Audiomontage -en mix Guido Tichelman
Camera Bart ten Harkel, Thijs Struick, Chris Reichgelt
Licht Daan de Boer, Arjen Seykens
Regieassistent Ferenc Soetman
Beeldtechniek Vincent Nugteren
Settechniek Martin Struijf, Glenn van den Eerden, Marco Korzelius
Datahandling Jasper Blok
Projectmanager NEP Peter Ribbens
Interview Gijs Besseling, Jan Van den Bossche
Productie concert Marco Meijdam
Productie film Jessie Verbrugh

Vocale teksten

Origineel

1. Chor

Dazu ist erschienen der Sohn Gottes,
dass er die Werke des Teufels zerstöre.


2. Rezitativ (Tenor)

Das Wort ward Fleisch
und wohnet in der Welt,
das Licht der Welt bestrahlt
den Kreis der Erden,
der große Gottessohn
verlässt des Himmels Thron,
und seiner Majestät gefällt,
ein kleines Menschenkind zu werden.
Bedenkt doch diesen Tausch,
wer nur gedenken kann;
der König wird ein Untertan,
der Herr erscheinet als ein Knecht
und wird dem menschlichen Geschlecht
– o süßes Wort in aller Ohren! –
zu Trost und Heil geboren.

3. Choral

Die Sünd macht Leid;
Christus bringt Freud,
weil er zu Trost in diese Welt ist kommen.
Mit uns ist Gott
nun in der Not:
Wer ist, der uns als Christen kann verdammen?

4. Arie (Bass)

Höllische Schlange,
wird dir nicht bange?
Der dir den Kopf als ein Sieger zerknickt,
ist nun geboren,
und die verloren,
werden mit ewigem Frieden beglückt.

5. Rezitativ (Alt)

Die Schlange, so im Paradies
auf alle Adamskinder
das Gift der Seelen fallen ließ,
bringt uns nicht mehr Gefahr;
des Weibes Samen stellt sich dar,
der Heiland ist ins Fleisch gekommen
und hat ihr alles Gift benommen.
Drum sei getrost, betrübter Sünder!

6. Choral

Schüttle deinen Kopf und sprich:
Fleuch, du alte Schlange!
Was erneur’st du deinen Stich,
machst mir angst und bange?
Ist dir doch der Kopf zerknickt,
und ich bin durchs Leiden
meines Heilands dir entrückt
in den Saal der Freuden.

7. Arie (Tenor)

Christenkinder, freuet euch!
Wütet schon das Höllenreich,
will euch Satans Grimm erschrecken:
Jesus, der erretten kann,
nimmt sich seiner Küchlein an
und will sie mit Flügeln decken.

8. Choral

Jesu, nimm dich deiner Glieder
ferner in Genaden an;
schenke, was man bitten kann,
zu erquicken deine Brüder:
Gib der ganzen Christenschar
Frieden und ein sel’ges Jahr!
Freude, Freude über Freude!
Christus wehret allem Leide.
Wonne, Wonne über Wonne!
Er ist die Genadensonne.

Vertaling

1. Koor

De Zoon van God is dan ook verschenen
om de daden van de duivel teniet te doen.


2. Recitatief

Het woord is vlees geworden
en woont in de wereld.
Het licht van de wereld straalt op de
de kring van de aarde.
Gods grote Zoon
verlaat de hemeltroon,
en besluit in zijn majesteit,
om een klein mensenkind te worden.
Denk aan deze ruil,
iedereen die kan denken;
de koning wordt tot onderdaan,
de Heer verschijnt als knecht
en wordt voor het menselijk geslacht
- o, zoet woord voor ieders oren! -
geboren tot troost en heil.

3. Koraal

De zonde brengt leed;
Christus brengt vreugde,
want hij is op de wereld gekomen om te troosten. God is nu samen
met ons als wij in nood zijn:
wie zal ons als Christenen kunnen verdoemen?

4. Aria

Helse slang,
ben je niet bang
Hij die jouw kop zal verpletteren en zal zegevieren, is nu geboren,
en zij die waren verloren,
worden gelukzalig door eeuwige vreugde.

5. Recitatief

De slang, die in het Paradijs
over alle kinderen van Adam
het zielengif uitstortte,
brengt ons niet meer in gevaar;
de vrucht van de vrouw komt tot ons,
de Heiland is vlees geworden
en heeft alle gif weggenomen uit de ziel.
Wees daarom getroost, treurige zondaar!

6. Koraal

Schud je hoofd en zeg:
‘Weg, jij oude slang!
Wat wil je je beet hernieuwen,
mij angst en schrik aanjagen?
Jouw kop is toch verpletterd,
en ik ben door het lijden
van mijn Heiland aan jou ontkomen
en in de zaal van de vreugde gekomen.

7. Aria

Kinderen van Christus, wees verheugd!
Ook als het rijk van de hel woedt
en de woede van Satan jullie angst wil aanjagen: Jezus, de redder,
neemt zijn kuikens in bescherming
en wil hen met vleugels bedekken.

8. Koraal

Jezus, blijf je volgelingen
in genade aannemen;
schenk ons alles waarom wij je smeken,
verkwik je broeders:
geef de christenen
je vrede en een zalig jaar!
Vreugde, niets dan vreugde!
Christus wendt al het lijden af.
Gelukzaligheid, niets dan gelukzaligheid!
Hij is de zon van de genade die over ons schijnt.


Print

Deze werken vind je misschien ook mooi