All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Aria variata alla maniera italiana

BWV 989 uitgevoerd door Lars Ulrik Mortensen
in het Huis Bartolotti, Amsterdam

"In dit werk hebben de Goldbergvariaties hun oorsprong."

De duivel in de vingers

De loopjes in variatie 9 lijken precies op het slot van Pasquini’s toccata.

Een van de grootste Italiaanse toetsenisten uit Bachs tijd was Bernardo Pasquini (1637-1710). Hij was ver buiten Italië bekend. Zo schreef in 1698 een Leidse student medicijnen aan een Schotse vriend in Rome opgewonden over “dit grote wereldwonder (ofwel Pasquini), en dat hij zo snel kan spelen alsof hij de duivel in zijn vingers heeft” (ut haberet diabolum in digitis). De Amsterdamse muziekuitgever Estienne Roger – die een winkel had op slechts tien minuten lopen van Huis Bartolotti, waar deze opname gemaakt is – publiceerde in 1699 een uitgave met Toccates & suites pour le clavessin de messieurs Pasquini, Poglietti, & Gaspard Kerle.

Ook in Duitsland circuleerde Pasquini’s muziek. Bach woonde en werkte indertijd in Weimar en bestudeerde en kopieerde daar veel Italiaanse muziek. Het was de periode waarin Bach bijvoorbeeld concerten van Vivaldi voor orgel en klavecimbel bewerkte, zoals BWV 592 en 593. Ook Italiaanse klavecimbelmuziek nam Bach gretig tot zich. Hij kopieerde Frescobaldi’s Fiori musicali en ook een toccata en passacaglia van Pasquini. Misschien dat tussen de Italiaanse muziek die zijn broodheer Johann Ernst van Saxen Weimar uit Nederland had meegenomen ook het bovengenoemde boek met Toccates & suites zat. In ieder geval gebruikt Bach in de Aria variata alla maniera italiana, BWV 989, dezelfde inventiviteit en virtuositeit: de parallelle vingervlugge loopjes in variatie 9 lijken bijvoorbeeld precies op het slot van Pasquini’s toccata. Bach kon immers ook spelen alsof hij de duivel in zijn vingers had.


BWV
989

Titel
Aria variata alla maniera italiana

Jaartal
vóór 1714

Cast & Crew

Publicatiedatum 16 november 2018
Opnamedatum 14 oktober 2017
Locatie Huis Bartolotti, Amsterdam
Klavecinist Lars Ulrik Mortensen
klavecimbel Geert Karman naar J.H. Gräbner, 1774
Regie, camera en licht Gijs Besseling
Muziekopname Guido Tichelman, Bastiaan Kuijt
Audiomontage en -mix Guido Tichelman
Camera, licht Danny Noordanus
Datahandling, camera- en lichtassistentie Eline Eestermans
Interview Onno van Ameijde, Marloes Biermans
Productie Jessie Verbrugh

Vocale teksten

Origineel

Vertaling

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi