All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Toccata in d klein

BWV 913 uitgevoerd door Siebe Henstra
Felix Meritis, Amsterdam

Het originele handschrift is zoek, maar er is wel een oude uitgave uit 1801. Siebe Henstra vertelt over zijn speurtocht naar Bachs noten.

Grillig en roekeloos

Geïnspireerd door Buxtehude kende Bach nauwelijks grenzen.

Virtuoos, inventief, ontroerend maar ook grillig op het roekeloze af – zo zou je deze mogelijk vroegste toccata van Bach voor klavecimbel kunnen karakteriseren. Er is geen autograaf van bekend, maar het werk moet gecomponeerd zijn kort na Bachs terugkeer van een reis naar Lübeck. Daar had hij de vermaarde organist Dietrich Buxtehude horen spelen. En dat beviel Bach zo, dat hij veel langer was weggebleven dan de paar weken waarvoor hij van zijn werkgever toestemming had. Bij terugkeer, begin 1706, kreeg hij van de kerkenraad in Arnstadt dan ook de wind van voren.

In één moeite door werd hem trouwens nog meer voor de voeten gegooid: met de vele curieuze variationes in zijn koraalvoorspelen en de vele vreemde noten die hij erin vermengde, bracht Bach de kerkgangers keer op keer in verwarring. Sterker, toen was geklaagd dat hij te lang preludeerde, was hij uit pure recalcitrantie veel te kort gaan spelen, wat een beschamende hilariteit had veroorzaakt onder de koorstudenten op de orgelgalerij.

Luisterend naar deze toccata is één ding glashelder: Bachs neiging de grenzen van de muzikale mogelijkheden van hemzelf en die van zijn toehoorders op te zoeken was na deze reprimandes bepaald niet afgenomen. In tegendeel: ruim twaalf minuten liet hij zijn inspiratie de vrije loop. Uit een allengs avontuurlijker voorspel laat hij twee ingenieuze fuga’s ontspruiten, onderbroken door een smachtend adagio. Bach moet zich omstreeks deze tijd zijn gaan realiseren dat er meer dan een compositorisch keurslijf afgeschud diende te worden, wilde hij zich verder kunnen ontplooien. Een jaar later zag hij zijn kans schoon, en solliciteerde met succes naar de post van organist van de Blasiuskirche in Mühlhausen. 


BWV
913

titel
Toccata in d klein

Genre
klavierwerk

jaartal
1706?

Stad
Arnstadt

Bijzonder
Er bestaan twee versies, waarvan de eerste in 1801 in druk verscheen.

Cast & Crew

publicatiedatum 6 november 2015
opnamedatum 19 mei 2015
Locatie Felix Meritis, Amsterdam
klavecimbel Titus Crijnen (1992) naar Johannes Ruckers, 1638
KLAVECINIST Siebe Henstra
CAMERAREGIE EN MONTAGE Lucas van Woerkum
MUZIEKOPNAME, -MONTAGE EN –MIX Guido Tichelman, Bastiaan Kuijt
CAMERA Robert Berger, Simon Aarden, Maarten van Rossem
LICHT Zen Bloot, Patrick Galvin
camera assistentie Uriel Matahelumual
PRODUCTIE CONCERT Erik van Lith
Productie Jessie Verbrugh
interview Onno van Ameijde
Met dank aan Bachfonds van de Nederlandse Bachvereniging en Felix Meritis

Vocale teksten

Origineel

Vertaling

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi