All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Toccata in D groot

BWV 912 uitgevoerd door Bertrand Cuiller
in het Huis Bartolotti, Amsterdam

"De componist grijpt ons stevig bij de arm en dwingt ons de muziek in te duiken."

Bijzonder elektrisch

Bach experimenteert met de Italiaanse klaviertraditie

Deze Toccata in D groot is de meest geliefde van Bachs zeven toccata’s. Ook Bertrand Cuiller heeft haar in het verleden heel vaak gespeeld. “Het is een heel theatraal stuk”, zegt hij, “bijzonder ‘elektrisch’”. Na een krachtig begin, dat zeer geïmproviseerd aandoet, volgt een meer doordacht gedeelte, waarin Bach verschillende thema’s een dialoog laat aangaan.
Een expressief recitatief vormt de overgang naar een Adagio in de ongebruikelijke toonsoort fis klein. Het Adagio is als een fuga geconcipieerd, maar is volgens Cuiller ook een beetje een lamento.
In een tweede recitatief bouwt Bach de dramatische spanning weer op, om dan uiteindelijk in een ‘vuurwerk’ los te barsten. De Toccata sluit af met een wilde dans die sterk aan een gigue doet denken. Op basis van een vrij simpel idee doet Bach in een groot tempo alle mogelijke toonaarden aan. Dit soort stukken laat bij uitstek de onstuimige Bach zien, vindt Cuiller. “Het zat niet alleen maar in zijn hoofd.”
In jeugdwerken als deze overschrijdt Bach allerlei denkbeeldige harmonische grenzen. Bij gebrek aan een Bach-handschrift baseren edities zich noodzakelijkerwijs op latere bronnen, en we weten dat Bachs muziek door sommige uitgevers werd ‘opgeschoond’. Stemvoeringen en chromatiek die buiten de lijntjes kleurden werden – ook tussen versies van deze Toccata – geregeld gecorrigeerd volgens de ‘regels’… die Bach zelf dus niet volgde. Wie weet welke inventieve rijkdom nog in een ver archief op ontdekking ligt te wachten?

Toccata’s, BWV 910-916
De zeven toccata’s van Bach kunnen gezien worden als een afsluiting van zijn vroege periode als klaviercomponist. Hij heeft ze zelf niet als bundel bedacht, dat gebeurde pas na zijn dood. Toch laten ze een duidelijke samenhang zien, zowel wat de vorm als de stijl betreft. Het zijn uitgebreide, meerdelige werken. Maar anders dan bij de latere suites en partita’s, lopen de delen vrijwel naadloos in elkaar over. Bach staat hier nog duidelijk met één been in de zeventiende eeuw.


BWV
912

Titel
Toccata in D groot

Genre
klavierwerk

Series
Seven Toccata's

Jaartal
1705-1708

Stad
Weimar?

Bezetting
klavecimbel

Bijzonder
BWV 912a is een vroege versie, wellicht bedoeld voor orgel

Cast & Crew

Publicatiedatum 13 april 2018
Opnamedatum 27 mei 2017
Locatie Huis Bartolotti
klavecinist Bertrand Cuiller
klavecimbel Bruce Kennedy naar Michael Mietke, 1989
Regie en beeldmontage Gijs Besseling
Muziekopname Guido Tichelman, Pim van der Lee
Muziekmontage en -mix Guido Tichelman
Camera en licht Gijs Besseling, Danny Noordanus
Datahandling Eline Eestermans
Interview Jan Van den Bossche
Productie concert Marco Meijdam
Productie opname Jessie Verbrugh
Met dank aan Vereniging Hendrick de Keyser

Vocale teksten

Origineel

Vertaling

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi