All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

'Franse' suite nr. 3 in b klein

BWV 814 uitgevoerd door Pierre Hantaï
in Het Huis Bartolotti, Amsterdam

Pierre Hantaï leidt ons door de structuur van deze suite.

Deze opname vond plaats in het Bartolotti Huis, de oude woning van klavecinist Gustav Leonhardt. Pierre Hantaï haalt herinneringen op aan zijn oude leermeester.

Galante lyriek

De derde ‘Franse’ suite wisselt verleidelijke melodieën af met briljante virtuositeit.

De toonsoort b klein had in de barok een melancholieke smaak. Bach reserveerde die voor enkele van zijn meest impactvolle werken – denk maar aan het Kyrie van de Mis in b klein (‘Hohe Messe’).

Deze derde ‘Franse’ suite opent met een delicate Allemande. Misschien wel de meest delicate Allemande van alle zes suites. Het is een duet dat bijna als een solo met begeleiding gespeeld zou kunnen worden, bijvoorbeeld op fluit. Het openingsmotief komt gedurende het stuk ook omgedraaid en in imitatie voor. De Courante is eveneens gebaseerd op een motief uit de eerste maat, in de bas, dat al snel de beweging van deze snelle dans helemaal overneemt.

Naar de traditie volgt nu een statige Sarabande, die bij Bach meer cantabile uitpakt dan de Franse modellen van bijvoorbeeld Couperin, die Bach overigens goed kende uit zijn jeugd. Vervolgens klinken twee snelle delen, in sommige bronnen eerst het zeer ritmische Menuet met zijn contrasterende Trio, dan de Anglaise; elders staan ze andersom. Pierre Hantaï koos voor dat laatste. De Anglaise was trouwens niet komen overwaaien uit Engeland, maar van het hof van Lodewijk XIV, en heeft iets van een gavotte. De Gigue tot slot draait om imitatie, waarbij de twee stemmen elkaar voortdurend achterna jagen.

Opnamelocatie: het Huis Bartolotti
Deze opname is gemaakt in het Huis Bartolotti, Herengracht 170 en 172.  In het achterhuis van nr. 170 woonde en werkte van 1974 tot aan zijn dood in 2012 klavecinist, organist en dirigent Gustav Leonhardt. Leonhardt was een van de pioniers van de oudemuziekpraktijk in Nederland en is als docent en inspiratiebron bepalend geweest voor veel klavecinisten.

Het Huis Bartolotti is een van de meest imposante panden in de Amsterdamse Grachtengordel. Het werd omstreeks 1620 als woonhuis gebouwd in opdracht van de schatrijke zakenman Willem van den Heuvel, die veel geld had geërfd van een kinderloze aangetrouwde oom die uit Bologna kwam en Giovanni Battista Bartolotti heette. Het ontwerp, in Hollandse Renaissance-stijl, was hoogstwaarschijnlijk afkomstig van de Amsterdamse stadsarchitect Hendrick de Keyser.

Door de eeuwen heen onderging het huis een splitsing en verschillende moderniseringen. Prachtige historische versieringen van de verschillende renovaties zijn nog steeds zichtbaar. Het Huis Bartolotti kwam in twee delen in bezit van Vereniging Hendrick de Keyser, die er thans haar kantoor heeft. 

‘Franse’ suites, BWV 812-817

De zes werken die we nu kennen als de ‘Franse’ suites – deze enigszins willekeurige titel dateert van na Bachs dood – kenden een roerige geschiedenis. Je zou ze ook Suites voor Anna Magdalena Bach kunnen noemen, want vijf van de zes stukken staan namelijk in het eerste Klavierbüchlein (1722) dat Bach rond hun huwelijk opdroeg aan zijn tweede echtgenote. Er zijn opmerkelijk veel versies van deze zes suites bewaard gebleven, met soms een andere volgorde of een verschillend aantal delen. Bovendien worden in de loop der jaren de genoteerde ornamenten steeds gedetailleerder, wat ons een inkijk geeft in de manier waarop Bach zijn leerlingen goede smaak bijbracht.

Een vergelijking dringt zich op met de iets oudere ‘Engelse’ suites, die nog meer dan BWV 812-817 bij de Franse stijl aanleunen (en beide sets zijn eigenlijk Duitse interpretaties van Italiaanse modellen). De meer gebalde 'Franse' suites hebben geen prelude, terwijl naast de vaste dansen Allemande, Courante, Sarabande en Gigue een steeds bontere verzameling zogenaamde ‘galanteries’ opduikt, met naast Gavottes of Menuetten ook een Loure, een Polonaise en zelfs een Air. Het is goed mogelijk dat we hier Bach met zijn tijd zien meegaan door elementen uit de opbloeiende galante stijl te integreren. En dat allemaal in intieme kring, want net als bijvoorbeeld de ‘Engelse’ suites en de Partita’s heeft Bach de ‘Franse’ suites nooit laten uitgeven: dit was zijn huismuziek.


BWV
814

Titel
Suite in b klein

Bijnaam
'Franse' suite nr. 3

Genre
klavierwerk

Serie
‘Franse’ suites / Klavierbüchlein für Anna Magdalena Bach

Jaartal
1722/23

Stad
Köthen/Leipzig

Cast & Crew

Publicatiedatum 11 augustus 2017
opnamedatum 10 december 2016
Locatie Het Huis Bartolotti, Amsterdam
Klavecinist Pierre Hantaï
klavecimbel Bruce Kennedy naar Michael Mietke
Camera, montage en interviews Gijs Besseling
Muziekopname, -montage -en mix Guido Tichelman
camera en licht Danny Noordanus
camera-assistent Eline Eestermans
Productie Jessie Verbrugh
Met dank aan Vereniging Hendrick de Keyser

Vocale teksten

Origineel

Vertaling

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi