BWV 770

All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Partite diverse sopra: Ach, was soll ich Sünder machen

BWV 770 uitgevoerd door Elske te Lindert
Bovenkerk, Kampen

"Tot en met de achtste partita houdt Bach vast aan de twaalf maten van het koraal. In de negende en tiende partita pakt hij veel grootser uit."

Hommage aan Böhm

Bach neemt zijn hoed af voor zijn leermeester.

“Ach, wat moet ik, zondaar, doen? Ach, wat moet ik toch beginnen?”, aldus luidt het begin van het koraal waarop Bach deze reeks partita’s ofwel variaties, schreef. In muzikaal opzicht is van zulke vertwijfeling bij Bach in ieder geval geen sprake. Hij begint met een relatief eenvoudige harmonisatie van de koraalmelodie (partita 1), en ook daarna weet hij wel wat te doen. Er volgt een reeks van 9 variaties (partita’s 2 t/m 10).

Waarschijnlijk stamt dit werk uit Bachs tijd in Arnstadt, waar hij tussen 1703 en 1707 werkte. Het lijkt sprekend op de koraalpartita’s van Georg Böhm (1661-1733). Die was in 1697 organist van de Johanneskerk in Lüneburg geworden, de stad waar Bach tussen 1700 en 1703 studeerde. Het lijkt erop dat Bach in die jaren muziekles van hem kreeg.

Bachs partita over het kerklied Ach, was soll ich Sünder machen is niet alleen in typische Böhm-stijl geschreven, maar door sommige details lijkt het soms wel een direct antwoord op en een eerbetoon aan Böhm. Het begin van de vijfde variatie lijkt een direct citaat van de derde variatie van Böhms variaties over het koraal Ach wie nichtig, ach wie flüchtig. Bach ontwikkelde zich allerminst in een vacuüm en hier horen we hoe hij muzikaal zijn hoed afneemt voor een groot tijdgenoot.

Koraalpartita’s, BWV 766-770
De koraalpartita is een bijzondere vorm van de koraalbewerking: het koraal (of kerklied) dient als uitgangspunt voor een reeks variaties. De variatiekunst maakte in de zeventiende eeuw een bloeiperiode door, waarbij dan meestal een volksliedje werd voorzien van een in moeilijkheidsgraad en snelheid oplopende reeks variaties. Het genre was niet voorbehouden aan klavierinstrumenten: ook de blinde Nederlandse blokfluitist en beiaardier Jacob van Eyck was er bijvoorbeeld een meester in. De vijf composities van Bach die de naam koraalpartita dragen, zijn niet afkomstig uit één bron en ook niet gedateerd, maar aangenomen wordt dat ze stammen uit zijn tienerjaren, en eventueel later nog zijn gereviseerd.


BWV
770

Titel
Partite diverse sopra: Ach, was soll ich Sünder machen

genre
orgelwerk (koraalpartita)

Jaartal
vóór 1708

Stad
Arnstadt

Cast & Crew

publicatiedatum 30 december 2016
opnamedatum 2 oktober 2015
LOCATIE Bovenkerk, Kampen
ORGANISTE Elske te Lindert
ORGEL Albertus Antoni Hinsz, 1742
REGIE Jan Van den Bossche, Hanna Schreuders
MUZIEKopname, MONTAGE en MIX Guido Tichelman
CAMERA Maarten van Rossem, Gijs Besseling
Beeldmontage en interview Gijs Besseling
Productie opname Jessie Verbrugh

Vocale teksten

Origineel

Vertaling

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi