All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Partite diverse sopra ‘Sei gegrüsset, Jesu gütig’

BWV 768 uitgevoerd door Leo van Doeselaar
Martinikerk, Groningen

Eén koraal, elf variaties. Leo van Doeselaar bespreekt de 'Goldbergvariaties' voor orgel.

Ouderwetse variatie- kunst in al zijn glorie

Met zijn koraalpartita’s stak Bach Böhm, Reincken en Buxtehude naar de kroon

In al zijn koraalbewerkingen heeft Bach zich voor stijl en sfeer laten inspireren door de tekst van het kerklied dat ten grondslag ligt aan zijn compositie. Maar bij zijn koraalpartita’s lijkt het pure speelplezier en de inventiviteit de boventoon te voeren. Voor zijn variaties op ‘Sei gegrüsset, Jesu gütig’ heeft hij letterlijk alle registers opengetrokken: ruim twintig minuten lang verkent hij de harmonische, ritmische en stilistische mogelijkheden van zijn uitgangsmelodie. De kunst van het variëren was in Bachs tijd al ouderwets. Maar Georg Böhm, de orgelvirtuoos die de vijftienjarige Bach leerde kennen tijdens zijn schooltijd in Lüneburg, was er een meester in. Via Böhm kwam Bach ook in contact met Reincken, en via hem weer met Buxtehude, beiden componisten die de variatiekunst nog helemaal in de vingers hadden. Er was veel wat Bach van deze meesters kon opsteken, maar de uitdaging van het variëren moet de jonge Bach in het bijzonder hebben aangesproken. Niet alleen het concipiëren van een zo gevarieerd en uitgekiend mogelijke reeks, maar ook de virtuoze vertolking ervan bood gelegenheid om zijn idolen naar de kroon te steken.

Koraalpartita’s, BWV 766-770
De koraalpartita is een bijzondere vorm van de koraalbewerking: het koraal (of kerklied) dient als uitgangspunt voor een reeks variaties. De variatiekunst maakte in de zeventiende eeuw een bloeiperiode door, waarbij dan meestal een volksliedje werd voorzien van een in moeilijkheidsgraad en snelheid oplopende reeks variaties. Het genre was niet voorbehouden aan klavierinstrumenten: ook de blinde Nederlandse blokfluitist en beiaardier Jacob van Eyck was er bijvoorbeeld een meester in. De vijf composities van Bach die de naam koraalpartita dragen, zijn niet afkomstig uit één bron en ook niet gedateerd, maar aangenomen wordt dat ze stammen uit zijn tienerjaren, en eventueel later nog zijn gereviseerd.


BWV
768

Titel
Partite diverse sopra ‘Sei gegrüsset, Jesu gütig’

Genre
orgelwerk (koraalpartita)

Jaartal
1708-1717

Stad
Weimar, Leipzig

Cast & Crew

publicatiedatum 18 juli 2014
opnamedatum 8 oktober 2013
LOCATIE Martinikerk, Groningen
orgel Arp Schnitger, 1692
ORGANIST Leo van Doeselaar
REGISTRANT Tim Knigge
PRODUCTIE Frank van der Weij
CAMERAREGIE Jan Van den Bossche, Frank van der Weij
DIRECTORS OF PHOTOGRAPHY Jorrit Garretsen, Sal Kroonenberg
MUZIEKPRODUCTIE, MONTAGE en MIX Holger Schlegel
beeldMONTAGE Dylan Glyn Jones
Kleurcorrectie Jef Grosfeld
PRODUCTIE-ASSISTENTIE Marco Meijdam, Zoë de Wilde
interview Onno van Ameijde
MET DANK AAN Jan Haak

Vocale teksten

Origineel

Vertaling

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi