BWV 741

All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Ach Gott, vom Himmel sieh darein

BWV 741 uitgevoerd door Leo van Doeselaar
Sint-Catharinakerk, Hamburg

"Eigenlijk zou je dit een meesterwerk van een wonderkind kunnen noemen."

Strijdlustig en neerslachtig

Bach bekijkt dit lied niet van de optimistische kant.

“O God, heb meelij. Uw woord wordt alom in twijfel getrokken, wij gelovigen zijn nog maar met zo weinigen, help ons toch!” Dat is de terneerdrukkende strekking van een van de vroegste hymnes die Luther in 1523 naar het voorbeeld van psalm 12 in het Duits schreef. De melodie ontleende hij aan een liefdesliedje uit begin vijftiende eeuw, Begierlich in dem Herzen mein, waarvan de stemming al even moedeloos is. Een minnaar hunkert in stilte naar zijn geliefde, die geen weet heeft van dat lijden. De minnaar wilde wel dat zijn geliefde het wél wist, maar een oplossing van het dilemma komt niet in zicht. De droeve toonsoort van dit lied, het sinds lang in onbruik geraakte frygisch, leende zich bij uitstek voor Luthers tekst. Ook voor gelijksoortige hymnes vol nederige boetvaardigheid, zoals Aus tiefer Not schrei ich zu dir, BWV 687, koos hij voor deze melancholieke modus.

Maar anders dan de minnaar laat God het er in Luthers tekst niet bij zitten: hij spreekt zijn volgelingen dusdanig moed in, dat het lied zelfs iets strijdlustigs krijgt. Dat dualistische karakter van de hymne inspireerde vervolgens een hele reeks van componisten. Schütz, Pachelbel, Sweelinck, Wilhelm Friedemann Bach, Mendelssohn en zelfs Mozart (in zijn Zauberflöte) verwerkten de melodie in uiteenlopende composities. Bach zelf gebruikte de melodie in de cantates BWV 2, 77 en 153. Maar zijn koraalbewerking is qua impact toch wel de meest zwaarmoedige. Bach plamuurt het werk dicht met een overvloedige hoeveelheid klanken uit de diepste orgelregionen. Wat oprijst uit deze onrustbarende compositie: een Bach die niet bepaald optimistisch gestemd was over de goede afloop.


BWV
741

Titel
Ach Gott, vom Himmel sieh darein

genre
orgelwerk (koraalbewerking)

Jaartal
vroeg werk

stad
onbekend

bestemming
vermoedelijk tweede zondag na Trinitatis

bijzonder
De bewerking behoort tot de groep van enkele tientallen verspreide orgelkoralen van Bach die niet kunnen worden herleid tot een ontstaansdatum of bestemming.

Cast & Crew

Publicatiedatum 19 augustus 2016
Opnamedatum 21 oktober 2014
LOCATIE Sint-Catharinakerk, Hamburg
ORGANIST Leo van Doeselaar
ORGEL Verschillende bouwers van de 15de tot de 19de eeuw. Reconstructie: Flentrop 2013.
PRODUCTIE Frank van der Weij
CAMERAREGIE Jan Van den Bossche
DIRECTORS OF PHOTOGRAPHY Sal Kroonenberg, Ruben van den Broeke
CAMERA ASSISTENTEN Andreas Grotevent, Lucas Lütz
MUZIEKPRODUCTIE, MONTAGE en MIX Holger Schlegel
BEELDMONTAGE Bas Wielenga
Met dank aan Vadim Dukart, Andreas Fischer

Vocale teksten

Origineel

Vertaling

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi