BWV 739

All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Wie schön leucht uns der Morgenstern

BWV 739 uitgevoerd door Theo Jellema
Stiftskirche St. Georg, Goslar-Grauhof

Theo Jellema legt het verschil uit tussen een koraalfantasie en een koraalbewerking

Jeugdige uitbundigheid

Vol optimisme laat Bach de hogere regionen van het orgel jubelen.

‘Schön’, ‘süsse’, ‘lieblich’, ‘freundlich’, ‘herrlich’, ‘gross’, ‘ehrlich’, ‘reich’, ‘hoch’ en ‘prächtig’. Met die woorden wordt de morgenster uit de titel van deze koraalbewerking bezongen. Meestal is het Venus, de planeet die vlak voor de dageraad helder aan de hemel staat, die zo genoemd wordt. Hier verwijst morgenster uiteraard naar Jezus Christus.
De prachtige, optimistische tekst wordt treffend gematcht door de muziek, die van begin tot eind het orgel in de hogere regionen laat jubelen. Zodanig, dat van de oorspronkelijke melodie, die in lange noten eerst bovenin en daarna in het pedaal klinkt, weinig te ontwaren valt. Als koraalvoorspel is deze bewerking met zijn circa vijf minuten aan de lange kant, waardoor veel is gespeculeerd over een eventuele andere bestemming. Gezien de verschillende variatieachtige en op zichzelf staande omspelingen die achter elkaar klinken, zou je dit een ‘vrije’ koraalfantasie kunnen noemen naar het voorbeeld van Buxtehude en tijdgenoten.
Papieranalyse heeft uitgewezen dat het stuk tussen 1703 en 1709 moet zijn genoteerd. De partituur is Bachs oudst bewaarde handschrift. Vanuit dit handschrift is eenvoudig de gedachtesprong gemaakt naar Bachs vermaarde tocht in 1705, toen hij naar Noord-Duitsland trok om de beroemde organist Dietrich Buxtehude te horen spelen. Wilde hij dit stuk wellicht aan de grote meester laten zien, of is het misschien een compositie waarin de jonge Bach uiting gaf aan de in Lübeck opgedane inspiratie? Dat hij ook hier al zijn voorbeelden overtrof moge duidelijk zijn. “De jeugdige uitbundigheid,” schrijft Bachbiograaf Christoph Wolff, “grenst hier en daar aan de overdrijving.” Vooral de wulpse ‘coda’ in de slotmaten zal menigeen in het verkeerde keelgat zijn geschoten. In elk geval is Bach trots geweest op deze koraalfantasie, die hij in een nette kopie altijd heeft bewaard. 


BWV
739

titel
Wie schön leucht uns der Morgenstern

genre
orgelwerk (koraalbewerking)

Jaartal
ca. 1705

Stad
Arnstadt?

Bijzonder
De bewerking behoort tot de groep van enkele tientallen verspreide orgelkoralen van Bach die niet kunnen worden herleid tot een ontstaansdatum of bestemming.

Cast & Crew

publicatiedatum 7 juli 2017
opnamedatum 24 augustus 2015
LOCATIE Stiftskirche St. Georg, Goslar-Grauhof
orgel Christoph Treutmann, 1731
ORGANIST Theo Jellema
CAMERAREGIE en montage Onno van Ameijde
CAMERA Maarten van Rossem, Onno van Ameijde
MUZIEKPRODUCTIE, MONTAGE en MIX Holger Schlegel
interview Onno van Ameijde
PRODUCTIE Jessie Verbrugh

Vocale teksten

Origineel

Vertaling

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi