BWV 721

All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Erbarm dich mein, o Herre Gott

BWV 721 uitgevoerd door Leo van Doeselaar
Martinikerk, Groningen

Kenmerkend voor dit werk zijn de akkoorden die als een tremulant herhaald worden; "en het leuke van orgel is dat je ook de tremulant erbij kunt trekken."

Simpelweg uniek

Bach betrapt met z’n oren wijd open

Op carrière-reis van stad tot stad – Lüneburg, Arnstadt, Mühlhausen, Weimar, Köthen, Leipzig – zag Bach zijn roem als organist groeien. Die reputatie wordt misschien het best geïllustreerd met een episode uit 1717, toen hij het in Dresden zou opnemen tegen de internationaal beroemde virtuoos Louis Marchand. De Fransman koos het hazenpad, nog voor iemand ook maar een noot had gespeeld. De Duitser won deze thuiswedstrijd dan ook met de vingers in de neus.

Toch moest zelfs een vanzelfsprekend genie als Bach zijn draai vinden, zoals blijkt uit deze rechttoe-rechtaan koraalbewerking van rond 1704. Hij zet de melodie in halve noten in de bovenstem op een begeleiding van herhaalde vier- en vijfstemmige akkoorden in achtste noten. Niets meer dan dat, en voldoende voor de grote Bachkenner Albert Schweitzer om begin twintigste eeuw te poneren dat zo’n eenvoudig stuk nooit uit Bachs pen had kunnen vloeien. Het werkje, overgeleverd in een kopie van ‘koralenman’ Walter, wordt inmiddels wel aan Bach toegeschreven, al kennen we geen ander voorbeeld van deze stijl in zijn oeuvre.

Een experiment dus, waarvoor we geen voorbeelden vinden bij de complexe Noord-Duitse stijl van Buxtehude en omgeving, maar wel bij Kuhnau, die als net-benoemde Thomascantor breed gekend was. In zijn eerste ‘bijbelse’ klaviersonate (1700) laat hij de onderdrukte Israëlieten op precies zo’n achtstenbegeleiding het koraal Aus tiefer Not ‘zingen’ – overigens opnieuw een boetepsalm. Andere voorbeelden, ook harmonisch, zijn langzame delen uit Corelli’s sonates uit 1694. Later zou Bach nog voortbouwen op die Italiaanse inspiratie, zoals in het Concerto nach Italianischem Gusto, BWV 971, maar ook in tal van cantates en concerten.


BWV
721

Titel
Erbarm dich mein, o Herre Gott

Genre
orgelwerk (koraalbewerking)

Jaartal
ca. 1704?

Bijzonder
De enige bron is een vroeg achttiende-eeuws manuscript met behalve muziek van Bach nog werken van Buxtehude, Pachelbel, Weckmann en anderen. De handschriften van J.G. Walter (hij noteerde wellicht zelf 'J.S.B.' bij zijn kopie van BWV 721) en vader en zoon Krebs zijn te herkennen.

Cast & Crew

publicatiedatum 19 september 2014
opnamedatum 8 oktober 2013
LOCATIE Martinikerk, Groningen
ORGANIST Leo van Doeselaar
orgel Arp Schnitger, 1692
PRODUCTIE Frank van der Weij
CAMERAREGIE Jan Van den Bossche, Frank van der Weij
DIRECTORS OF PHOTOGRAPHY Jorrit Garretsen, Sal Kroonenberg
MUZIEKPRODUCTIE, MONTAGE en MIX Holger Schlegel
beeldMONTAGE Dylan Glyn Jones
Kleurcorrectie Jef Grosfeld
PRODUCTIE-ASSISTENTIE Marco Meijdam, Zoë de Wilde
interview Onno van Ameijde
MET DANK AAN Jan Haak

Vocale teksten

Origineel

Vertaling

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi