BWV 664

All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Allein Gott in der Höh sei Ehr

BWV 664 uitgevoerd door Reitze Smits
Lutherse Kerk, Den Haag

"Het is een kamermuzikaal, vrolijk stuk, als een triosonate voor twee violen en een bas."

Hemelse vreugde

Bach geeft het stralende sluitstuk van zijn Gloria-trilogie een Italiaanse tint.

Op het eerste gehoor kun je dit stuk nog maar nét een koraalbewerking noemen, want we moeten bijna tot het einde wachten om een herkenbare glimp op te vangen van de populaire melodie Allein Gott in der Höh sei Ehr, een Duitse herdichting van het Gloria. Maar net als in BWV 662 en 663 is het thema overal – zo omspelen of versieren de virtuoze loopjes eigenlijk de melodie – alleen verstopt Bach het nu achter een uitbundig, dansant stuk vol Italiaanse zwier.
De reden voor zoveel vrolijkheid is niet alleen muzikaal, hoewel Bach zich duidelijk heeft uitgeleefd in de heldere, virtuoze stijl van over de Alpen. Hij imiteert zelfs tot twee keer toe de arpeggio’s of springende akkoorden die je zo vaak hoort in Venetiaanse vioolmuziek. Bach gaat verder en steekt er een sterke Drieëenheidssymboliek achter, diep geworteld in Luthers preken. Als we BWV 662 beschouwen als een verklanking van de Vader en BWV 663 als de Zoon, dan is deze koraalbewerking onmiskenbaar een weerschijn van de Heilige Geest, de levensgever, die Luther in zijn Pinksterpreken steeds neerzette als de bron van vreugde en troost. De Geest doet de belofte dat de mens mag delen in de lichtheid van de engelen. Niks natuurlijkers dus dan twee (hemelse?) stemmen die buitelend spelen boven een eenvoudige barokke baslijn. En waar dan plots tussen hun spel toch de melodie opduikt waarmee het allemaal begon, daar hoor je Bachs genie. Om zijn devotie te benadrukken signeert hij het werk ook nog met S.D.G.: ‘Soli Deo Gloria’.

18 Choräle/Leipziger Choräle, BWV 651-668
In de laatste tien jaar van zijn leven verzamelde en vervolmaakte Bach een reeks van achttien koraalbewerkingen, vermoedelijk met het plan ze, net als het derde deel van de Clavier-Übung in 1739, in druk te laten verschijnen. Het gaat om een selectie van zijn composities uit veel vroeger jaren, toen hij in Weimar, Arnstadt en Mühlhausen als organist werkzaam was. De verzameling werd bekend onder de noemer 18 Choräle of Leipziger Choräle.


BWV
664

Titel
Allein Gott in der Höh sei Ehr

genre
orgelwerk (koraalbewerking)

Serie
18 Choräle/Leipziger Choräle

Jaartal
1708-1717/1739-1742

Stad
Weimar/Leipzig

Bijzonder
Er zijn drie gekende bronnen: een schets en een vroege versie uit Weimar (664b en a) en een versie uit Leipzig (664).

Cast & Crew

publicatiedatum 24 oktober 2014
opnamedatum 29 november 2013
LOCATIE Lutherse Kerk, Den Haag
ORGEL Johann Heinrich Hartmann Bätz, 1762
ORGANIST Reitze Smits
REGISTRANT Arjan de Vos
PRODUCTIE Frank van der Weij
CAMERAREGIE Jan Van den Bossche
DIRECTORS OF PHOTOGRAPHY Jorrit Garretsen, Sal Kroonenberg
MUZIEKPRODUCTIE, MONTAGE en MIX Holger Schlegel
BEELDMONTAGE Dylan Glyn Jones
KLEURCORRECTIE Jef Grosfeld
PRODUCTIE-ASSISTENTIE Imke Deters, Zoë de Wilde
interview Onno van Ameijde

Vocale teksten

Origineel

Vertaling

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi