BWV 660

All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Trio super: Nun komm, der Heiden Heiland

BWV 660 uitgevoerd door Leo van Doeselaar
Waalse Kerk, Amsterdam

Leo van Doeselaar over de twee "strijdende" baslijnen in deze koraalbewerking.

Kruisen in de Advent

Hoe een eigenaardige koraalbewerking Jezus’ geboorte en lijdensdood verbindt.

Menig predikant merkt met Kerstmis op hoe de Passie, de christelijke belofte van verlossing, er nooit was gekomen zonder Jezus’ geboorte. De twee polen zijn nauw verbonden, en Luther refereert eraan in Nun komm, der Heiden Heiland met het contrast tussen licht en donker. Bach laat er op zijn beurt in BWV 660 ook geen twijfel over bestaan: het hele, duistere werk is doortrokken van kruissymboliek.
Sowieso is dit compacte stuk voer voor interpretatie. De twee gelijkwaardige basstemmen zijn wellicht een bewerking van viola da gamba- en cellopartijen – de grote akkoorden aan het eind van elke frase zijn typisch gambistisch –, maar kunnen tegelijk symbool staan voor God als basis, of zelfs voor een duet tussen God en Jezus, gelijk maar anders. Sommigen horen in het curieuze slot hoe God zijn zoon verlaat, anderen zien de ongemakkelijke harmonieën als een verklanking van Jezus’ hellegang, aangekondigd in het adventskoraal, en de vervulling van Gods gebod.
Maar het meest hoorbaar zijn alle kruisen. Dat begint in de bassen, die in deze uitvoering vrijwel identiek klinken en dus voortdurend in elkaars register zitten. Wie de noten meeleest, ontdekt bovendien hoe geraffineerd Bach het melodiebegin laat klinken, niet binnen een stem, maar verdeeld over de twee. Door bovendien de derde toon van de melodie (op het woord ‘der’) iets te verhogen wordt de sprong naar ‘Heiden’ kleiner en dissonant, en dat is niet toevallig hetzelfde interval als in Lass’ Ihn kreuzigen en Komm süsses Kreuz in de Matthäus-Passion.

18 Choräle/Leipziger Choräle, BWV 651-668
In de laatste tien jaar van zijn leven verzamelde en vervolmaakte Bach een reeks van achttien koraalbewerkingen, vermoedelijk met het plan ze, net als het derde deel van de Clavier-Übung in 1739, in druk te laten verschijnen. Het gaat om een selectie van zijn composities uit veel vroeger jaren, toen hij in Weimar, Arnstadt en Mühlhausen als organist werkzaam was. De verzameling werd bekend onder de noemer 18 Choräle of Leipziger Choräle.


BWV
660

Titel
Trio super: Nun komm, der Heiden Heiland

genre
orgelwerk (koraalbewerking)

Serie
18 Choräle/Leipziger Choräle

Jaartal
eerste versie 1711-13, handschrift 1739-42

stad
Weimar/Leipzig

Bijzonder
Er bestaan drie versies van deze koraalbewerking: BWV 660, 660a en 660b. BWV 660a is een vroegere versie met een minder versierde bovenstem en meer aanwijzingen dat het gaat om een transcriptie van een inmiddels verloren cantatedeel. BWV 660b is wellicht geen bewerking door Bach zelf en heeft de basstemmen in linker- en rechterhand, het koraal (zonder ornamenten) in het pedaal.

Cast & Crew

publicatiedatum 9 januari 2015
opnamedatum 23 juni 2014
LOCATIE Waalse Kerk, Amsterdam
ORGEL Christian Müller, 1734
ORGANIST Leo van Doeselaar
PRODUCTIE Frank van der Weij
CAMERAREGIE Jan Van den Bossche
DIRECTORS OF PHOTOGRAPHY Sal Kroonenberg, Ruben van den Broeke
GRIP Antoine Petiet
MUZIEKPRODUCTIE, MONTAGE en MIX Holger Schlegel
BEELDMONTAGE Dylan Glyn Jones
KLEURCORRECTIE Jef Grosfeld
PRODUCTIE-ASSISTENTIE Marco Meijdam, Zoë de Wilde

Vocale teksten

Origineel

Vertaling

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi