BWV 659

All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Nun komm, der Heiden Heiland

BWV 659 uitgevoerd door Leo van Doeselaar
Waalse Kerk, Amsterdam

Leo van Doeselaar legt uit hoe Bach werkelijk alles uit de kast haalt bij deze koraalbewerking.

In stille afwachting

De eerste van drie adventskleinoden zet aan tot nadenken.

De Leipziger Choräle omvatten twee ‘trilogieën’: een rond Allein Gott in der Höh’ sei Ehr (BWV 662-664), en een rond het adventslied Nun komm, der Heiden Heiland, waarvan BWV 659 het eerste luik vormt. (De individuele werken zijn allicht ouder, werden niet tegelijk geschreven en zijn niet de enige op deze melodie, maar Bachs eigen bundeling in z jn laatste jaren is veelzeggend.) Waar Allein Gott de Drieëenheid bezingt, draait het hier om Jezus, die in de catechismus drie rollen heeft: heiligmaker, gekruisigde en beschermer. Misschien bedoelde Bach hier de eerste rol? Of had hij vooral het eerste couplet van het lied in gedachten: ‘Nun komm, der Heiden Heiland / der Jungfrauen Kind erkannt / des sich wundert alle Welt / Gott solch Geburt ihm bestellt’?

Hoe het ook zij, deze koraalbewerking is vol van mystieke verwachting, wat nog extra uitkomt door de ‘stille’ registratie in deze uitvoering. Bach leende de vorm bij Buxtehude, maar in stijl zou BWV 659 niet misstaan als middendeel van een concerto in Italiaanse stijl. Alle elementen zijn aanwezig: een lopende bas, een duet van middenstemmen (soms in canon, soms verwijzend naar de koraalmelodie) en een uitkomende bovenstem. Daar, in de bewerking van de melodie, gaat Bach veel verder dan zijn voorgangers: elke frase bloeit uit het koraal op tot de prachtigste, uitgesponnen coloraturen. De verwondering van de wereld op het einde van de derde versregel wordt nog kracht bijgezet met een harmonische pauze en plotse vertraging in de bas – iedereen houdt de adem in –, een truc die Bach vaker toepaste als hij schreef over Jezus’ geboorte.

18 Choräle/Leipziger Choräle, BWV 651-668
In de laatste tien jaar van zijn leven verzamelde en vervolmaakte Bach een reeks van achttien koraalbewerkingen, vermoedelijk met het plan ze, net als het derde deel van de Clavier-Übung in 1739, in druk te laten verschijnen. Het gaat om een selectie van zijn composities uit veel vroeger jaren, toen hij in Weimar, Arnstadt en Mühlhausen als organist werkzaam was. De verzameling werd bekend onder de noemer 18 Choräle of Leipziger Choräle.


BWV
659

Titel
Nun komm, der Heiden Heiland

genre
orgelwerk (koraalbewerking)

Serie
18 Choräle/Leipziger Choräle

Jaartal
1711-13/1739-42

stad
Weimar/Leipzig

Bijzonder
BWV 659a is een vroegere versie, uitsluitend bekend uit kopieën, met een subtiel andere bovenstem.

Cast & Crew

publicatiedatum 2 januari 2015
opnameatum 23 juni 2014
LOCATIE Waalse Kerk, Amsterdam
ORGEL Christian Müller, 1734
ORGANIST Leo van Doeselaar
PRODUCTIE Frank van der Weij
CAMERAREGIE Jan Van den Bossche
DIRECTORS OF PHOTOGRAPHY Sal Kroonenberg, Ruben van den Broeke
GRIP Antoine Petiet
MUZIEKPRODUCTIE, MONTAGE en MIX Holger Schlegel
BEELDMONTAGE Dylan Glyn Jones
KLEURCORRECTIE Jef Grosfeld
PRODUCTIE-ASSISTENTIE Marco Meijdam, Zoë de Wilde

Vocale teksten

Origineel

Vertaling

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi