BWV 653

All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

An Wasserflüssen Babylon

BWV 653 uitgevoerd door Leo van Doeselaar
Martinikerk, Groningen

Bach gebruikte in dit werk de sarabande. "Het karakter van deze dans komt behoorlijk overeen met de strekking van dit niet al te vrolijke koraalvoorspel."

Een zwaarmoedige sarabande

Bach sterkt het geloof in benarde omstandigheden.

Het koraal An Wasserflüssen Babylon beschrijft de wanhopige situatie van de Israëlieten in ballingschap. Veel componisten hebben er in de zeventiende eeuw een bewerking van gemaakt, met de Hamburgse organist Adam Reincken als absolute kampioen. Bijna twintig minuten duurt zijn op deze tekst gebaseerde koraalfantasie, die alleen daardoor al grote bekendheid genoot. Ook Bach heeft het stuk gekend: hij maakte er als vijftienjarige een afschrift van en heeft het ongetwijfeld goed bestudeerd. Maar toen hij circa tien jaar later, in zijn tijd als hoforganist in Weimar, zelf een bewerking maakte van An Wasserflüssen Babylon, volgde hij Reinckens voorbeeld niet. In plaats van een kunstige maar ietwat frivole fantasie, koos hij voor een compact, zwaarmoedig koraalvoorspel.

Bach maakte in Weimar zelfs twee verschillende versies. De ene, BWV 653b, is een vijfstemmige, waarbij de melodie etherisch in de bovenstem klinkt tegenover een zwaarmoedige, dubbele pedaalpartij. In de andere, BWV 653a, wordt de verfraaide melodie in de middenstem ingeklemd door twee bovenstemmen en pedaal. Deze laatste versie was Bach kennelijk het dierbaarst: in zijn late Leipziger jaren reviseerde hij het materiaal door de melodie nog rijker te versieren en de slepende ritmiek, als een langzame sarabande, nog meer aan te scherpen. Zo benadrukte hij de clou van dit koraal, die in de latere coupletten van de tekst tot uitdrukking komt. Daarin worden de Israëlieten gedwongen een loflied te zingen. Maar hoe kunnen zij nu zingen in zulke wanhopige omstandigheden? Precies dat is wat Bach uitbeeldt in dit koraalvoorspel: de onderdrukkers nemen de ballingen stevig in de tang, maar de timide middenstem houdt moedig stand en toont met alle versieringen geloof in de goede afloop.

18 Choräle/Leipziger Choräle, BWV 651-668
In de laatste tien jaar van zijn leven verzamelde en vervolmaakte Bach een reeks van achttien koraalbewerkingen, vermoedelijk met het plan ze, net als het derde deel van de Clavier-Übung in 1739, in druk te laten verschijnen. Het gaat om een selectie van zijn composities uit veel vroeger jaren, toen hij in Weimar, Arnstadt en Mühlhausen als organist werkzaam was. De verzameling werd bekend onder de noemer 18 Choräle of Leipziger Choräle.


BWV
653

titel
An Wasserflüssen Babylon

genre
orgelwerk (koraalbewerking)

Serie
18 Choräle/Leipziger Choräle

Jaartal
1708-1717/1739-1742

Stad
Weimar/Leipzig

Bijzonder
Van deze compositie bestaan twee vroegere, soberdere versies uit de Weimartijd, BWV 653a en BWV 653b.

Cast & Crew

publicatiedatum 8 augustus 2014
opnamedatum 8 oktober 2013
LOCATIE Martinikerk, Groningen
orgel Arp Schnitger, 1692
ORGANIST Leo van Doeselaar
REGISTRANT Tim Knigge
PRODUCTIE Frank van der Weij
CAMERAREGIE Jan Van den Bossche, Frank van der Weij
DIRECTORS OF PHOTOGRAPHY Jorrit Garretsen, Sal Kroonenberg
MUZIEKPRODUCTIE, MONTAGE en MIX Holger Schlegel
beeldMONTAGE Dylan Glyn Jones
Kleurcorrectie Martijn de Haas
PRODUCTIE-ASSISTENTIE Marco Meijdam, Zoë de Wilde
interview Onno van Ameijde
MET DANK AAN Jan Haak

Vocale teksten

Origineel

Vertaling

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi