BWV 651

All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Fantasia super: Komm, heiliger Geist, Herre Gott

BWV 651 uitgevoerd door Leo van Doeselaar
Sint-Catharinakerk, Hamburg

"Het enige constante in Bachs oeuvre is, dat hij je iedere keer op het verkeerde been zet."

Spreken in tongen

In alle hectiek is de bas een baken van rust.

Het overweldigende begin van deze groots opgezette koraalfantasie verwijst haast letterlijk naar het begin van Handelingen 2 uit de Bijbel. Daarin gaat het over Pinksteren: “Toen de dag van het Pinksterfeest aanbrak waren ze allen bij elkaar. Plotseling klonk er uit de hemel een geluid als van een hevige windvlaag, dat het huis waar ze zich bevonden geheel vulde. Er verschenen aan hen een soort vlammen, die zich als vuurtongen verspreidden en zich op ieder van hen neerzetten, en allen werden vervuld van de heilige Geest en begonnen op luide toon te spreken in vreemde talen, zoals hun door de Geest werd ingegeven.”

De onderliggende koraalmelodie, die Bach ook gebruikt in verschillende Pinkstercantates, klinkt in het pedaal. Maar pas nadat daar eerst een lang aangehouden noot, een zogenoemd orgelpunt, ons dreunend in de oren heeft geklonken. Leo van Doeselaar gaat daar in het interview uitgebreid op in. Met korte onderbrekingen komt vervolgens de hele koraalmelodie aan bod. Die blijft een onafhankelijk baken van rust in de om elkaar heen wervelende noten van de bovenste partijen. Net als in de veel kortere oerversie van dit koraal, die zeer waarschijnlijk uit Weimar stamt, put Bach met veel fantasie uit allerlei compositorische vaatjes. Zo stoffeert hij met verve de hectiek van ‘het spreken in tongen’, waar ook de koraaltekst aan refereert. Alle turbulentie komt ten slotte ten einde met een kort maar krachtig halleluja.

18 Choräle/Leipziger Choräle, BWV 651-668
In de laatste tien jaar van zijn leven verzamelde en vervolmaakte Bach een reeks van achttien koraalbewerkingen, vermoedelijk met het plan ze, net als het derde deel van de Clavier-Übung in 1739, in druk te laten verschijnen. Het gaat om een selectie van zijn composities uit veel vroeger jaren, toen hij in Weimar, Arnstadt en Mühlhausen als organist werkzaam was. De verzameling werd bekend onder de noemer 18 Choräle of Leipziger Choräle.


BWV
651

titel
Fantasia super: Komm, Heiliger Geist, Herre Gott

genre
orgelwerk (koraalbewerking)

Serie
18 Choräle/Leipziger Choräle

Jaartal
1708-1717/1739-1742

Stad
Weimar/Leipzig

Bijzonder
Maakt deel uit van een handschrift met 18 koraalbewerkingen (BWV 651-668) die Bach in de jaren 40 van de achttiende eeuw verzamelde en waarvan de oerversies soms nog stammen uit zijn periode in Weimar.

Cast & Crew

publicatiedatum 19 februari 2016
opnamedatum 21 oktober 2014
LOCATIE Sint-Catharinakerk, Hamburg
orgel Verschillende bouwers van de 15de tot de 19de eeuw. Reconstructie: Flentrop 2013.
ORGANIST Leo van Doeselaar
PRODUCTIE Frank van der Weij
CAMERAREGIE Jan Van den Bossche
DIRECTORS OF PHOTOGRAPHY Sal Kroonenberg
CAMERA ASSISTENTEN Andreas Grotevent, Lucas Lütz
MUZIEKPRODUCTIE, MONTAGE en MIX Holger Schlegel
beeldMONTAGE Jasper Verkaart
interview Onno van Ameijde
MET DANK AAN Vadim Dukart, Andreas Fischer

Vocale teksten

Origineel

Vertaling

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi