BWV 624

All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Hilf Gott, dass mir's gelinge

BWV 624 uitgevoerd door Bart Jacobs
Sint-Bavokerk, Haarlem

"Dit stuk boeit me, want ik heb altijd het gevoel dat er iets niet klopt."

Gevangenislied

Waarom Bach hier waarschijnlijk bewust een ongemakkelijk geheel creëert.

De tekst van het lied dat Bach hier bewerkt, werd in een zestiende-eeuwse gevangenis geschreven door een verder vrijwel onbekende Heinrich Müller. Zijn naam komt op twee plekken tevoorschijn in de tekst: de eerste letters van de dertien coupletten vormen samen zijn naam (“HEINRICH MÜLER”). Bovendien besluit de laatste strofe met de mededeling: “hat Heinrich Müller gesungen, in dem Gefängnis sein” (zo zong Heinrich Müller, tijdens zijn gevangenschap). Deze Heinrich uit Neurenberg werd rond 1526 door de Hertog van Saksen gevangen gezet vanwege zijn lutherse sympathieën en kwam pas in 1539 weer vrij.

Müllers lied had – misschien ook vanwege de ontstaansgeschiedenis – groot succes. In 1545 nam Luther zelf het in een liedboek op en een paar jaar later verscheen het al in Nederlandse vertaling. In Bachs tijd was het een van de bekendere kerkliederen.

Bachs orgelversie is, zoals organist Bart Jacobs opmerkt, wellicht bewust een wat ongemakkelijk harmonisch en canonisch geheel, met een grillig van hoog naar laag rondzoekende linkerhand. Ook Bach dacht misschien: het valt niet altijd mee om standvastig te blijven geloven als je meer dan tien jaar lang in de cel zit voor je geloofsovertuiging.

Orgelbüchlein, BWV 599-644
Bach begon al in zijn tijd als hoforganist in Weimar (1708-1717) een eerste collectie aan te leggen van koraalbewerkingen van Lutherse kerkliederen. Blijkens de inhoudsopgave had het een bundel met 164 composities moeten worden, maar het werden er uiteindelijk niet meer dan 46. Die ordening, gecombineerd met de geringe lengte van de stukken, wijst erop dat Bach van plan is geweest een complete cyclus van koraalvoorspelen voor in de kerk samen te stellen. Later, in zijn tijd in Köthen, voorzag hij de bundel van een titelpagina. Daarop staat: Orgel-Büchlein, Worinne einem anfahenden Organisten Anleitung gegeben wird, auff allerhand Arth einen Choral durchzuführen… (Orgelboekje, waarin een beginnend organist geleerd wordt een koraal op allerlei manieren te bewerken…). De verzameling bestemde hij dus toen pas als leerboek, wellicht om in 1722 te presenteren bij zijn sollicitatie voor de post van Thomascantor in Leipzig, waar hem een belangrijke onderwijstaak te wachten stond. De leerlingen zullen er een kluif aan gehad hebben, want in een notendop bevatten de voorspelen het complete gamma aan barokke klaviertechnieken.   


BWV
624

Titel
Hilf Gott, dass mir's gelinge

Genre
orgelwerk (koraalbewerking)

Serie
Orgelbüchlein

jaartal
ca. 1708-1717

Stad
Weimar

Cast & Crew

Publicatiedatum 20 oktober 2017
Opnamedatum 22 september 2016
Locatie Sint-Bavokerk, Haarlem
Organist Bart Jacobs
Orgel Müllerorgel
Regie Bas Wielenga
Muziekopname Guido Tichelman, Bastiaan Kuijt
Audiomontage -en mix Guido Tichelman
Camera Bas Wielenga, Jeroen Simons
Licht Gregoor van de Kamp
Productie Jessie Verbrugh
Interview Onno van Ameijde

Vocale teksten

Origineel

Vertaling

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi