All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Fantasie in G groot 'Pièce d’Orgue'

BWV 572 uitgevoerd door Leo van Doeselaar
Sint-Catharinakerk, Hamburg

"Dit is een stuk waar ik spontaan de Zimbelstern erbij trok, en dacht: Ja, dit moet ik doen!"

Veni, vidi, vici

Jaagde Bach Louis Marchand de stuipen toen hij de Franse orgelstijl naar zijn hand zette?

Deze majestueuze oefening in de Franse stijl ontstond vóór 1717. In diezelfde tijd kopieerde Bach het Livre d’Orgue uit 1700 van de Franse organist en componist Nicolas de Grigny. Zo wilde hij zich de Franse stijl eigen maken. Hoe hij die stijl vervolgens naar zijn hand zette in het Pièce d’Orgue is even bewonderenswaardig als verbijsterend. De drie delen, geheel in stijl achtereenvolgens Très vitement, Gravement en Lentement genaamd, geven het werk alleen een schijn van driedeligheid, en zijn bovendien niet allemaal even Frans als je zou verwachten. In werkelijkheid draait het hier om het overdonderende middendeel, bedoeld om te spelen met alle registers open (Grand Plein Jeu), zoals gebruikelijk in vergelijkbare stukken van Franse organisten. Voorafgaand klinkt een kort nerveus riedelend voorspel en afsluitend een haast neurotische coda. De drie delen samen zouden evengoed als één vrije fantasie kunnen worden opgevat, en onder die titel is dit stuk in een van zijn versies ook inderdaad overgeleverd.

Het Pièce d´Orgue is uniek in Bachs oeuvre. Zou het alleen een oefening zijn in de Franse stijl of zou er wellicht een verband kunnen bestaan met de klavierwedstrijd die in Dresden in de herfst van 1717 zou plaatsvinden? Bach zou daar zijn krachten meten met de in Duitsland rondreizende Franse virtuoos en ijdeltuit Louis Marchand. Het feest ging niet door, naar verluidt nadat de Franse klavierleeuw in het geniep van Bachs voorbereiding getuige was geweest. Hij nam flux de benen en Bach verzorgde vervolgens in zijn eentje een optreden voor het nieuwsgierige gezelschap.

Gegevens over de gespeelde werken ontbreken, maar Bachs necrologie spreekt over een duel in de improvisatiekunst en noemt als locatie een huiskamer. Het klavecimbel lijkt dus aannemelijker als strijdwapen dan het orgel. Maar is het zo ondenkbaar dat Bach, ter voorbereiding van zijn treffen, een Frans georiënteerd ‘hommage’ aan zijn tegenstander heeft voorbereid? Dat het stuk, hád Marchand het gehoord, hem de stuipen op het lijf zou hebben gejaagd, is in elk geval volstrekt denkbaar… 


BWV
572

titel
Fantasie in G groot

Bijnaam
Pièce d’Orgue

genre
orgelwerk

Jaartal
Vóór 1717

Stad
Weimar

Bijzonder
Bach herzag het stuk in Leipzig.

Cast & Crew

publicatiedatum 18 december 2015
opnamedatum 21 oktober 2014
LOCATIE Sint-Catharinakerk, Hamburg
orgel Verschillende bouwers van de 15de tot de 19de eeuw. Restauratie: Flentrop 2013.
ORGANIST Leo van Doeselaar
PRODUCTIE Frank van der Weij
CAMERAREGIE Jan Van den Bossche
DIRECTORS OF PHOTOGRAPHY Sal Kroonenberg
CAMERA ASSISTENTEN Andreas Grotevent, Lucas Lütz
MUZIEKPRODUCTIE, MONTAGE en MIX Holger Schlegel
interview Onno van Ameijde
MET DANK AAN Vadim Dukart, Andreas Fischer

Vocale teksten

Origineel

Vertaling

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi