BWV 550

All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Prelude en fuga in G groot

BWV 550 uitgevoerd door Matthias Havinga
Sint-Bavokerk, Haarlem

"De klank moet de kerk in stuiteren, je moet er door worden meegenomen."

Pedaliter

Dit stuk vereist pedaal, en hoe!

In een aantal van de vroegste bronnen voor deze uitbundige prelude en fuga wordt het eerste deel omschreven als een “praeludio in G-dur con pedal” dan wel een “praeludio pedaliter”. Nou is het gebruik van pedalen – de ‘toetsen’ van het orgel die met de voeten bediend worden – in een orgelstuk in Bachs tijd op zich niet echt bijzonder. De toevoeging lijkt op het eerste gezicht gewoon een handig achttiende-eeuws etiketje (let op: alleen speelbaar op orgels met pedalen!). Maar bij het luisteren volgt na twaalf maten een aha-erlebnis; je hoort een lange en bewegelijke pedaalsolo. Die vereist niet alleen meer dan een tweederangs dorpsorganist, maar ook meer dan een tweederangs dorpsorgel. De omvang van de solo beslaat meer dan twee octaven (van lage c tot hoge d), en dat was nog allerminst de norm destijds! Het orgel van de Grote of Sint-Bavokerk in Haarlem heeft zo’n omvangrijk pedaal, het heeft twee ‘pedaaltorens’, met pijpen van bijna 11 meter lang. Een logische keus dus van organist Matthias Havinga om dit stuk op dit instrument  te spelen.

In de rest van het stuk, zowel in de prelude als in de fuga, zijn de voeten dan ook gelijkwaardig met de handen. Het pedaal wordt door het hele stuk heen in zijn volle omvang gebruikt. Er komt er zelfs nog één noot bovenop de hoogste noot van de solo. Het thema van de fuga is al even uitbundig als dat van de prelude en is gebaseerd op vergelijkbare motieven. Zonder al te gecompliceerde uitwijkingen naar verre toonsoorten beweegt de fuga zich vervolgens als een opgewekt barok perpetuum mobile richting het slot. En vlak voor dat slot gaan de voeten, met de handen in het kielzog, nog één keer van laag naar hoog en weer terug over de pedalen. Pedaliter inderdaad: punt gemaakt.


BWV
550

Titel
Prelude en fuga in G groot

Genre
orgelwerk

Jaartal
1708-1717?

Stad
Weimar?

Cast & Crew

Publicatiedatum 25 augustus 2017
opnamedatum 21 september 2016
Locatie Sint-Bavokerk, Haarlem
Organist Matthias Havinga
Orgel Müllerorgel
Regie Bas Wielenga
muziekopname Guido Tichelman, Bastiaan Kuijt
audiomontage -en mix Guido Tichelman
camera Bas Wielenga, Jeroen Simons
licht Gregoor van de Kamp
Productie Jessie Verbrugh
Interview Onno van Ameijde

Vocale teksten

Origineel

Vertaling

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi