All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Widerstehe doch der Sünde

BWV 54 uitgevoerd door Maarten Engeltjes en de Nederlandse Bachvereniging onder leiding van Lars Ulrik Mortensen
Geertekerk, Utrecht

Dirigent en klavecinist Lars Ulrik Mortensen over zijn fascinatie voor de jonge Bach.

Countertenor Maarten Engeltjes legt uit waarom dit een van de moeilijkste cantates is voor zijn stemtype.

Compact en beeldend

Bach gooide waarschijnlijk hoge ogen met deze cantate tijdens zijn eerste officiële zondag als concertmeester in Weimar.

Lang werd gedacht dat deze cantate incompleet was. Er zijn slechts drie delen: twee aria’s met in het midden een recitatief. Toch is het een mooi geheel. Dat er dan ook helemaal niks mist, werd duidelijk toen in 1970 een librettobundel van Georg Christian Lehms uit 1711 werd teruggevonden, met daarin de tekst die Bach voor deze cantate gebruikte. Ook de bestemming van het stuk werd toen duidelijk. Lehms geeft aan dat de tekst bedoeld was voor zondag Oculi, de vierde zondag voor Pasen en niet voor de vierde zondag na Trinitatis, zoals tot die tijd werd aangenomen. Zondag Oculi valt in de vastentijd, in Leipzig klonken dan geen cantates, maar in Weimar wel. De eerste uitvoering van Widerstehe doch der Sünde was dus waarschijnlijk al op 4 maart 1714 in Weimar. Twee dagen daarvoor was Bach officieel benoemd tot concertmeester en zo bewees hij meteen dat hij zijn nieuwe verplichting – maandelijks een nieuw stuk kerkmuziek leveren – zeer goed kon nakomen.

Lehms tekst liegt er niet om: ‘Widerstehe doch der Sünde’, ‘Die Art verrüchter Sünden’ en ‘Wer Sünde tut, der ist vom Teufel’: het gaat hier over het uitdrijven van de duivel. Om in het hiernamaals te komen moet de mens zich verzetten tegen aardse verleidingen, en dat valt niet mee. Het stuwende ritmische patroon in de eerste aria, gecombineerd met de spannende harmonieën en een langdurig stijgende melodische lijn, duiden althans op een hoop gezwoeg. Het recitatief maakt duidelijk wat ons te wachten staat als we niet slagen: het graf, vergezeld van zeer laag dreunende noten, en het scherpe zwaard, waarmee Bach ons om de oren kletst. De tweede aria schetst daarentegen het rooskleurige toekomstbeeld als we ons verzetten tegen het kwaad: de duivel maakt zich met rasse schreden uit de voeten, op de hielen gezeten door louter snelle noten. Het kan niet anders of Bach heeft met dit werk hoge ogen gegooid.


BWV
54

titel
Widerstehe doch der Sünde

genre
cantate (solocantate)

jaartal
1714

stad
Weimar

tekstdichter
Georg Christian Lehms

Bestemming
zondag Oculi (de vierde zondag voor Pasen), zevende zondag na Trinitatis

Eerste uitvoering
4 maart 1714

Bijzonder
De eerste aria gebruikte Bach in de Markus-Passion, BWV 247, als ‘Falsche Welt, dein schmeichelnd Küssen’

Cast & Crew

publicatiedatum 4 juli 2014
opnamedatum 1 februari 2014
locatie Geertekerk, Utrecht
DIRIGENT en klavecimbel Lars Ulrik Mortensen
alt Maarten Engeltjes
VIOOL 1 Shunske Sato, Sayuri Yamagata, Anneke van Haaften
VIOOL 2 Pieter Affourtit, Paulien Kostense, Annelies van der Vegt
ALTVIOOL Staas Swierstra, Femke Huizinga
CELLO Lucia Swarts, Richte van der Meer
CONTRABAS Robert Franenberg
KISTORGEL Siebe Henstra
PRODUCTIE CONCERT Marco Meijdam, Imke Deters
PRODUCTIE Frank van der Weij
CAMERAREGIE Lucas van Woerkum
DIRECTOR OF PHOTOGRAPHY Sal Kroonenberg
CAMERA Sal Kroonenberg, Jorrit Garretsen, Robert Berger, Benjamin Sparschuh
Montage Lucas van Woerkum, Frank van der Weij
MUZIEKOPNAME Leo de Klerk
LICHT Roel Ypma
Assistent belichter Chris Uitenwijk
PRODUCTIE-ASSISTENTIE Zoë de Wilde
PARTITUURcoaching Jan Van den Bossche
MAKE UP Marloes Bovenlander, Jamila el Bouch
stagiars camera Izak de Dreu, Indy Hamid
Assistent muziekregisseur Mieneke van der Velden
GELUIDS-ASSISTENTEN Jaap van Stenis, Gilius Kreiken, Jaap van Firet
Data handler Joep Bannenberg
MUZIEKMONTAGE EN –MIXAGE Leo de Klerk, Frank van der Weij
MUZIEKMONTAGE ASSISTENT Martijn Snoeren
Kleurcorrectie Petro van Leeuwen
interviews Onno van Ameijde
MET DANK AAN Rob van Stek

Vocale teksten

Origineel

1. Arie

Widerstehe doch der Sünde,
sonst ergreifet dich ihr Gift.
Lass dich nicht den Satan blenden;
denn die Gottes Ehre schänden,
trifft ein Fluch, der tödlich ist.

2. Rezitativ

Die Art verruchter Sünden
ist zwar von aussen wunderschön;
allein man muss
hernach mit Kummer und Verdruss
viel Ungemach empfinden.
Von aussen ist sie Gold;
doch, will man weiter gehn,
so zeigt sich nur ein leerer Schatten
und übertünchtes Grab.
Sie ist den Sodomsäpfeln gleich,
und die sich mit derselben gatten,
gelangen nicht in Gottes Reich.
Sie ist als wie ein scharfes Schwert,
das uns durch Leib und Seele fährt.

3. Arie

Wer Sünde tut, der ist vom Teufel,
denn dieser hat sie aufgebracht.
Doch wenn man ihren schnöden Banden
mit rechter Andacht widerstanden,
hat sie sich gleich davon gemacht.

Vertaling

1. Aria

Weersta toch de zonde,
anders raak je bevangen door haar gif.
Laat je niet door Satan verblinden;
want zij die Gods eer schenden,
treft een dodelijke vloek.

2. Recitatief

Die goddeloze zonden
zijn van buiten wondermooi;
alleen moet je
ze erna, in verdriet en ergernis,
bezuren met veel ongemakken.
Van buiten blinken zij als goud;
maar wie verder kijkt,
ziet slechts een lege schaduw
en een verdoezeld graf.
Zonden zijn als Sodomsappelen,
en wie zich met hen verenigt,
komt niet in Gods rijk.
Ze zijn als een scherp zwaard,
dat ons lichaam en onze ziel doorsteekt.

3. Aria

Wie zondigt hoort toe aan de duivel,
want die heeft hen ertoe gebracht.
Maar wie de snode banden door
vrome aandacht heeft kunnen weerstaan,
heeft niets van de duivel te vrezen.

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi