All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Am Abend aber desselbigen Sabbats

BWV 42 uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging onder leiding van Jos van Veldhoven
Waalse Kerk, Amsterdam

"Na de sinfonia - een helderblauwe hemel - laat Bach opeens de sfeer omslaan."

Topzwaar

Bach op zijn paasbest.

Het eerste wat dirigent Jos van Veldhoven ooit van deze cantate hoorde, was de instrumentale sinfonia. En die bleef hem altijd bij: “Het is zo vrolijk, dat doet Bach niet vaak. Hij wil hier duidelijk het feestelijke van Pasen nog even vasthouden.”

Misschien was deze sinfonia ooit het eerste deel van een concert voor twee hobo’s, fagot en orkest. De lange aria voor alt, ‘Wo Zwei und Drei versammlet sind’, zou dan het langzame deel geweest kunnen zijn. Ook hier hebben de hobo’s en de fagot weer een prominente rol. Het maakt de cantate haast topzwaar.
Maar ook de rest heeft nog genoeg in petto. In ‘Verzage nicht’ wordt de baslijn in tweeën verdeeld zodat naast het duet van sopraan en tenor ook een duet ontstaat tussen aan de ene kant fagot, cello en klavecimbel en aan de andere kant orgel en contrabas. In de triomfantelijke laatste aria zijn er twee soloviolen.

vier solisten
We voeren deze cantate uit met maar vier zangers. Ze komen allemaal solistisch aan bod en sluiten het stuk af met een gezamenlijk slotkoraal. In sommige uitvoeringen zingen in zo’n vierstemmig slotstuk extra zangers mee, zodat een klein koor ontstaat. Hoe Bach dat zelf deed, weten we niet. Hij geeft nergens aan hoeveel zangers hij wilde inzetten.
Met vier solisten worden de lijnen expressiever en je hoort meer detail. “Als er in Bachs muziek een twee- of driestemmig stuk staat, denkt niemand er aan om dat met meerdere stemmen per partij te bezetten. Maar als het vierstemmig is, zou er ineens wel een koor moeten zijn. Ik vind in zo’n verder klein bezette cantate de keuze voor slechts vier zangers heel goed te verantwoorden,” aldus artistiek leider en dirigent Jos van Veldhoven.

locatie en orgel
Deze opname is gemaakt in de Waalse Kerk, midden op de Amsterdamse Wallen. Deze kerk heeft niet alleen een goede akoestiek, maar is dankzij het Müller-orgel uit 1739 een bedevaartsoord voor organisten.
Organist Leo van Doeselaar: “Dit is een van de mooiste kleine barokorgels in Nederland. Gustav Leonhardt was van 1959 tot 1982 organist in de Waalse Kerk. Hij heeft het orgel al in de jaren zestig laten restaureren op een historisch verantwoorde wijze. Het is echt een pioniersorgel.” Bij deze uitvoering gebruiken we ook daadwerkelijk dit ‘grote’ orgel. Een kistorgel is een anachronisme dat in Bachs tijd nooit gebruikt werd.
“In Bachs kerkmuziek speelde het grote kerkorgel altijd de continuopartijen. Met in principe dezelfde zachte registratie als bij een kistorgel, alleen de veel wijder gemensureerde fluiten van het kerkorgel vormen een wezenlijker bestanddeel van de klankkleur van een barokensemble. In koralen en koren werd in de barokperiode ook gebruik gemaakt van sterkere registers en de baslijn op het pedaal meegespeeld. Met een 16-voets register, in de ligging van de contrabas. Dat het nooit eerder zo gedaan is, is eigenlijk een van de ongewilde vervalsingen van de benadering van de historische klank,” aldus organist Leo van Doeselaar.  


BWV
42

Titel
Am Abend aber desselbigen Sabbats

Genre
cantate

Jaartal
1725

Stad
Leipzig

Tekstdichter
onbekend

Bestemming
Quasimodogeniti (zondag na Pasen)

Eerste uitvoering
8 april 1725

Cast & Crew

Publicatiedatum 21 april 2017
Opnamedatum 22 oktober 2016
Locatie Waalse Kerk, Amsterdam
Dirigent Jos van Veldhoven
sopraan Miriam Feuersinger
alt Alex Potter
tenor Thomas Hobbs
bas Stephan MacLeod
viool 1 Shunske Sato, Pieter Affourtit, Anneke van Haaften, Hanneke Wierenga
viool 2 Sayuri Yamagata, Paulien Kostense, Annelies van der Vegt
altviool Staas Swierstra, Jan Willem Vis
cello Lucia Swarts, Richte van der Meer
contrabas Robert Franenberg
Hobo Martin Stadler, Peter Frankenberg
fagot Benny Aghassi
orgel Leo van Doeselaar
klavecimbel Siebe Henstra
Regie Bas Wielenga
Regieassistent Ferenc Soetman
muziekopname Guido Tichelman, Bastiaan Kuijt, Pim van der Lee
Audiomontage en -mix Guido Tichelman
Camera Bart ten Hakel, Merijn Vrieling, Ivo Palmen, Chris Reichgelt
Camera stagiair Klazina Westra
Licht Zen Bloot
Lichtassistent Patrick Galvin, Henry Rodgers
Beeldtechniek Vincent Nugteren
Settechniek Justin Mutsaers
Datahandling Jesper Blok
Projectmanager NEP Jochem Timmerman
projectvoorbereiding NEP Peter Ribbens
Productie concert Imke Deters
productie film Jessie Verbrugh
Interview Gijs Besseling

Vocale teksten

Origineel

1. Sinfonia


2. Rezitativ (Tenor)

Am Abend aber desselbigen Sabbats,
da die Jünger versammlet
und die Türen verschlossen waren
aus Furcht für den Jüden,
kam Jesus und trat mitten ein.

3. Arie (Alt)

Wo zwei und drei versammlet sind
in Jesu teurem Namen,
da stellt sich Jesus mitten ein
und spricht darzu das Amen.
Denn was aus Lieb und Not geschicht,
das bricht des Höchsten Ordnung nicht.

4. Duett (Sopran, Tenor)

Verzage nicht, o Häuflein klein,
obschon die Feinde willens sein
dich gänzlich zu verstören,
und suchen deinen Untergang,
davon dir wird recht angst und bang:
es wird nicht lange währen.

5. Rezitativ (Bass)

Man kann hiervon
ein schön Exempel sehen
an dem, was zu Jerusalem geschehen;
denn da die Jünger
sich versammlet hatten
im finstern Schatten
aus Furcht für denen Jüden,
so trat mein Heiland mitten ein,
zum Zeugnis, dass er
seiner Kirchen Schutz will sein.
Drum lasst die Feinde wüten!

6. Arie (Bass)

Jesus ist ein Schild der Seinen,
wenn sie die Verfolgung trifft.
Ihnen muss die Sonne scheinen
mit der güldnen Überschrift:
Jesus ist ein Schild der Seinen,
wenn sie die Verfolgung trifft.

7. Choral

Verleih uns Frieden gnädiglich,
Herr Gott, zu unsern Zeiten.
Es ist doch ja kein andrer nicht,
der für uns könnte streiten,
Denn du, uns’r Gott, alleine.

Gib unserm Fürsten und all'r Obrigkeit
Fried und gut Regiment,
dass wir unter ihnen
Ein geruhig und stilles Leben
führen mögen in aller
Gottseligkeit und Ehrbarkeit.
Amen.



Vertaling

1. Sinfonia


2. Recitatief

Op de avond die eerste dag van de week
waren de leerlingen bij elkaar.
Ze hadden de deuren afgesloten
omdat ze bang waren voor de Joden,
Jezus kwam in hun midden staan.

3. Aria

Waar twee en drie zijn samengekomen
In Jezus’ kostbare naam,
gaat Jezus in hun midden staan
En spreekt daarbij het amen uit.
Want al wat uit liefde en nood geschiedt,
doorbreekt de orde van de hoogste niet.

4. Duet

Raak niet vertwijfeld, o klein hoopje,
ook als de vijanden in de zin hebben,
je helemaal te vernietigen
en streven naar je ondergang,
waarvoor je bang bent en die angst aanjaagt: het zal niet lang duren.

5. Recitatief

Een mooi voorbeeld
daarvan is te zien
aan dat wat er met Jeruzalem gebeurde;
want toen de leerlingen
waren samengekomen
in de duisternis van de schaduw,
uit angst voor de Joden,
ging mijn heiland in hun midden staan.
Als getuigenis dat hij
zijn kerk wil beschermen.
Laat daarom de vijanden woeden!

6. Aria

Jezus beschermt de zijnen,
als zij worden vervolgd.
Voor hen moet de zon schijnen
met de gouden spreuk:
Jezus beschermt de zijnen,
als zij worden vervolgd.

7. Koraal

Schenk ons genadig vrede,
o God, in onze tijd;
er is immers niemand anders
die voor ons zou kunnen vechten
dan u alleen, onze God.

Geef onze vorsten en alle overheid
vrede en goed bestuur,
zodat wij onder hen
een kalm en stil leven kunnen leiden
in alle godvrezendheid
en deugdzaamheid.
Amen.


Print

Deze werken vind je misschien ook mooi