All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Schwingt freudig euch empor

BWV 36 uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging onder leiding van Jos van Veldhoven
Waalse Kerk, Amsterdam

"Een wonder van Bach" - Jos van Veldhoven duidt de cantate en staat stil bij de laatste aria.

Hoe houdt organist Leo van Doeselaar vanaf het groot orgel contact met de musici beneden?

"Er zijn echt heel weinig stukken die zo moeilijk zijn als dit" - organist Pieter-Jan Belder en klavecinist Siebe Henstra breken hun hoofd over de continuo-partij in deze cantate.

Van een verjaardag naar Advent

Door de twee overbekende koralen is meteen duidelijk waar het om gaat: Advent.

Eén van de leraren van de Thomasschool zal, toen hij in de kerk zat op 2 december 1731, verrast hebben opgekeken. Ineens klonk daar de muziek die Bach zes jaar geleden voor zijn verjaardag schreef. Na het openingskoor volgde een tweede verrassing. Bach bleek de recitatieven vervangen te hebben door nieuwe koraalbewerkingen, gebaseerd op de adventskoralen ‘Nun komm, der heiden Heiland’ en ‘Wie schön leuchtet der Morgenstern’. Een slimme ingreep, want zo was meteen duidelijk dat het ging om een adventscantate. Iedereen kende immers deze bekende en populaire kerkliederen en de toon van die zondag – verwachtingsvol uitkijken naar Kerst – was meteen gezet. 

De wereldlijke en feestelijke oorsprong van de muziek is duidelijk hoorbaar. De twee oboe d'amores zijn prominent aanwezig. In de eerste aria, over de bruid die Jezus als bruidegom verwelkomt, wordt de hobo letterlijk als liefdesinstrument gebruikt. In het tweede deel, dat na de preek werd uitgevoerd, krijgen in de aria’s ook de strijkers een belangrijke rol. In de eerste aria wordt Jezus door de bas als een schat welkom geheten. Alle strijkers zorgen samen voor een galante en feestelijke begeleiding waarin de triolen uit het openingsdeel terugkeren. Als contrast met deze tutti-begeleiding soleert in de tweede aria slechts één viool, ook nog con sordine (gedempt) gespeeld. Een perfecte illustratie van de tekst; de sopraan zingt: ‘ook met gedempte, zwakke stemmen wordt God majesteitelijk vereerd’. Tussen de twee aria’s in klinkt wederom de melodie van het adventskoraal ‘Nun komm der heiden Heiland’. Nu onversierd in lange noten in de tenorpartij, omspeeld door een strenge canon in de hobo d’amores. De cantate besluit met hetzelfde koraal, vierstemmig gezet en begeleid door het hele ensemble.

Doordat van deze cantate verschillende versies bewaard zijn gebleven, krijgen we een kijkje in Bachs keuken. In 1725 ontstond het stuk als wereldlijke cantate; het was een verjaardagsstuk voor een tot nog toe niet met zekerheid geïdentificeerde leraar van de Thomasschool. In 1726 gebruikte Bach het stuk opnieuw voor de verjaardag van Charlotte Friederike Wilhelmine, de vorstin van Köthen. Later haalde hij de partituur weer van de plank en diende de muziek – met nieuwe tekst in de recitatieven – als felicitatie voor iemand uit de juristenfamilie Rivinus. Ergens tussen 1725 en 1730 werkte hij de wereldlijke cantate ook om tot kerkmuziek. In deze eerste geestelijke versie gebruikte hij alleen de aria’s en voegde hij een slotkoraal toe. Pas in 1731  componeerde hij de koraalbewerkingen die op de plaats van de recitatieven uit de oorspronkelijke verjaardagscantate staan. Het ging Bach bij al deze bewerkingen niet om verbeteringen, om het maken van de ultieme versie. Als je alle versies vergelijkt, zie je veel meer dat hij praktisch dacht en zijn muziek telkens aanpaste aan de gelegenheid en de omstandigheden.


BWV
36

titel
Schwingt freudig euch empor

Genre
cantate

Jaartal
1731 (eerdere versies ca. 1725-30)

Stad
Leipzig

Tekstdichter
onbekend (Picander dichtte de tekst van de originele wereldlijke cantate)

Bestemming
eerste zondag van Advent

Eerste uitvoering
2 december 1731

Hergebruik
Oorspronkelijk een wereldlijke cantate uit 1725. Verschillende wereldlijke en één eerdere geestelijke versie tussen 1725 en 1730.

Cast & Crew

publicatiedatum 13 juni 2014
opnamedatum 30 november 2013
Locatie Waalse Kerk, Amsterdam
Dirigent Jos van Veldhoven
sopraan Zsuzsi Tóth
alt Barnabás Hegyi
tenor Nicholas Mulroy
bas Peter Harvey
ripiënisten sopraan Lauren Armishaw, Annelies Brants
ripiënisten alt Victoria Cassano McDonald, Elsbeth Gerritsen
ripiënisten tenor Robert Buckland, João Moreira
ripiënisten bas Jelle Draijer, Lionel Meunier
viool 1 Shunske Sato, Anneke van Haaften, Annelies van der Vegt
viool 2 Sayuri Yamagata, Paulien Kostense, Lidewij van der Voort
altviool Staas Swierstra, Esther van der Eijk
cello Lucia Swarts, Richte van der Meer
contrabas Maggie Urquhart
hobo Frank de Bruine, Peter Frankenberg
fagot Benny Aghassi
klavecimbel Siebe Henstra
kistorgel Pieter-Jan Belder
groot orgel Leo van Doeselaar
registrant Paul Meerwijk
Productie concert Marco Meijdam, Imke Deters
PRODUCTIE Frank van der Weij
CAMERAREGIE Lucas van Woerkum
DIRECTOR OF PHOTOGRAPHY Sal Kroonenberg
CAMERA Sal Kroonenberg, Jorrit Garretsen, Robert Berger, Benjamin Sparschuh
MONTAGE Lucas van Woerkum, Frank van der Weij
MUZIEKOPNAME Leo de Klerk
LICHT Alban Riphagen
PRODUCTIE-ASSISTENTIE Zoë de Wilde
PARTITUURCOACHING Jan Van den Bossche
MAKE UP Marloes Bovenlander, Jamila el Bouch
CAMERA-ASSISTENT Chris Tjong Ayong
Assistent muziekregisseur Menno van Delft
Geluids-assistenten Jaap van Stenis, Jaap Firet, Bobby Verbakel, Luuk Hoogstraten
Muziekmontage en –mixage Leo de Klerk, Frank van der Weij
Muziekmontage assistent Martijn Snoeren
Kleurcorrectie Petro van Leeuwen
interviews Onno van Ameijde
MET DANK AAN Nienke Meuleman

Vocale teksten

Origineel

1. Chor

Schwingt freudig euch empor
zu den erhabnen Sternen,
Ihr Zungen, die ihr itzt
in Zion fröhlich seid!
Doch haltet ein!
Der Schall darf sich nicht
weit entfernen,
es naht sich selbst zu euch
der Herr der Herrlichkeit.

2. Choral (Sopran, Alt)

Nun komm, der Heiden Heiland,
der Jungfrauen Kind erkannt,
des sich wundert alle Welt,
Gott solch Geburt ihm bestellt.

3. Arie (Tenor)

Die Liebe zieht mit sanften Schritten
sein Treugeliebtes allgemach.
Gleichwie es eine Braut entzücket,
wenn sie den Bräutigam erblicket,
so folgt ein Herz auch Jesu nach.

4. Choral

Zwingt die Saiten in Cythara
und lasst die süsse Musica
ganz freudenreich erschallen,
dass ich möge mit Jesulein,
dem wunderschönen Bräutgam mein,
in steter Liebe wallen!
Singet,

springet,

jubilieret, triumphieret,

dankt dem Herren!

Gross ist der König der Ehren.

5. Arie (Bass)

Willkommen, werter Schatz!
Die Lieb und Glaube
machet Platz
vor dich in meinem Herzen rein,
zieh bei mir ein!

6. Choral (Tenor)

Der du bist dem Vater gleich,
führ hinaus den Sieg
im Fleisch,
dass dein ewig Gott’sgewalt
in uns das krank Fleisch enthalt.

7. Arie (Sopran)

Auch mit gedämpften,
schwachen Stimmen
wird Gottes Majestät verehrt.
Denn schallet nur der Geist darbei,
so ist ihm solches ein Geschrei,
das er im Himmel selber hört.

8. Choral

Lob sei Gott, dem Vater, g’ton,
lob sei Gott, sein’m eingen Sohn,
lob sei Gott, dem Heilgen Geist,
immer und in Ewigkeit!

Vertaling

1. Koor

Verhef u vol blijdschap
naar de verheven sterren,
u tongen,
die u nu verheugt in Sion!
Maar wacht!
Het geluid mag niet te ver
weg raken,
het nadert u
de Heer van de heerlijkheid.

2. Koraal

Kom nu, redder der heidenen,
kind verkondigd aan een maagd!
Een geboorte door God zo beschikt
dat heel de wereld zich verwondert.

3. Aria

De liefde trekt met zachte schreden
aan de ware liefde.
Net als een bruid, die verrukt raakt,
wanneer zij de bruidegom ziet,
volgt het hart Jezus.

4. Koraal

Sla de snaren van de citer
en laat de zoete muziek
vol vreugde weerklinken,
opdat ik met mijn lieve Jezus,
mijn wondermooie bruidegom,
in blijvende liefde kan verkeren!
Zing,

spring,

jubel en triomfeer,

dank de Heer!

Groot is de koning van de eer!

5. Aria

Welkom, mijn liefste schat!
De liefde en het geloof bereiden u een plaats
in mijn zuivere hart,
trek bij mij in!

6. Koraal

U, die gelijk is aan de Vader,
behaal met ons de overwinning
op het vlees,
opdat uw eeuwige goddelijke macht ons zieke vlees kan bedwingen.

7. Aria

Ook met gedempte,
zwakke stemmen
wordt God majesteitelijk vereerd.
Want als de geest daarbij roept, dan zal hij dat geluid,
tot in de hemel horen.

8. Koraal

Geloofd zij God, de Vader,
geloofd zij God, zijn enige Zoon,
geloofd zij God, de Heilige Geest,
Nu en in eeuwigheid!

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi