All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Magnificat

BWV 243 uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging onder leiding van Jos van Veldhoven
Grote Kerk, Naarden

"Bach heeft de gave om soms dingen te schrijven die echt niet te zingen zijn.”

Jos van Veldhoven leidt ons door een van Bachs mooiste handschriften.

Cellisten Lucia Swarts en Richte van der Meer over hun centrale rol in 'Quia Fecit'.

Hoe het is om als solist naast de aria’s ook de koorpartijen te zingen?

"Dit soort muziek moet je spelen alsof je leven ervan afhangt."

De machtige arm van God

De zeggingskracht van deze jubelzang over de rechtvaardigheid van God is overweldigend.

Het Magnificat is het eerste grote koorwerk dat Bach componeerde na zijn aanstelling in Leipzig in het voorjaar van 1723. Het is een ‘ouderwets’ maar riant vijfstemmig werk dat zich van het Latijn bedient, precies zoals die andere witte raaf onder Bachs werken, de ‘Hohe Messe’. De tekst is ontleend aan het evangelie van Lucas en gaat over het bezoek dat Maria brengt aan de eveneens zwangere Elisabeth. Zij verwelkomt Maria met de woorden: ‘De meest gezegende ben je van alle vrouwen, en gezegend is de vrucht van je schoot!’ Maria antwoordt met: ‘Mijn ziel prijst en looft de Heer (Magnificat anima mea Dominum), mijn hart juicht om God, mijn redder: hij heeft oog gehad voor mij, zijn minste dienares.’ De kerkelijke feestdag die hoort bij deze gebeurtenis, Maria Visitatie, viel in Bachs tijd op 2 juli, tegenwoordig wordt dit feest gevierd op 31 mei. Het is niet onmogelijk dat Bach plannen heeft gehad om het Magnificat al op dit eerste belangrijke kerkelijke feest na zijn aantreden te laten klinken. Maar omdat zijn voornemen om voor iedere zondag een nieuwe cantate te componeren al hoog gegrepen bleek, kan hij de voltooiing van het Magnificat hebben uitgesteld tot de eerstvolgende hoogtijdag, Kerstmis 1723. Toen klonk het in elk geval voor het eerst, aangevuld met enkele toepasselijke Duitstalige kerkliederen.

Tien jaar later reviseerde Bach zijn Magnificat: hij verving de blokfluiten door traverso’s, transponeerde het werk naar een andere toonsoort, gaf de solotrompetpartij in het tiende deel aan twee unisono spelende hobo’s en liet de aan Kerstmis gerelateerde liederen weg, waardoor het stuk ook toepasbaar werd op andere momenten.    

Het Magnificat telt twaalf delen van elk niet meer dan drie minuten. Maar de zeggingskracht van deze jubelzang over de rechtvaardigheid van God is overweldigend: heersers laat hij in het stof bijten terwijl hij nederigen verheft, hongerigen voedt hij terwijl rijken worden weggestuurd. De tekst wordt gloedvol ingekleurd door, naast strijkers en basso continuo, koperblazers in te zetten voor de martiale klanken en houtblazers voor de meer liefdevolle passages. Het voltallige ensemble klinkt alleen in het begin, in het midden en aan het eind; in de tussenliggende delen worden steeds wisselende vocale en instrumentale combinaties aangesproken om de tekst zo expressief mogelijk te ondersteunen.

Expressiviteit past Bach ook toe op de vierkante centimeter: bijvoorbeeld in het tweede deel met dansante klanken op het woord ‘exultavit’, in het vierde deel door de plotse inzet van nagenoeg het hele ensemble op de woorden ‘omnes generationes’ en in het zesde deel door triolen op het woord ‘timentibus’. In deel 7 rolt Bach ditzelfde principe kamerbreed uit: met een woeste, zesstemmige fuga op de tekst ‘fecit potentiam in brachio suo’ verklankt hij overtuigend hoe ver de machtige arm van God reikt.        


BWV
243

titel
Magnificat in D groot

Genre
Latijnse kerkmuziek (Magnificat)

jaartal
1723 / 1733

Stad
Leipzig

Tekstdichter
Lofzang van Maria, Lucas 1: 46-55

Bestemming
Eerste kerstdag / Maria Visitatie

Eerste uitvoering
25 december 1723 / 2 juli 1733

Bijzonder
Er bestaan twee versies, de eerste (in es groot) wordt minder uitgevoerd.

Cast & Crew

publicatiedatum 12 september 2014
opnamedatum 2 mei 2014
Locatie Grote Kerk, Naarden
Dirigent Jos van Veldhoven
Sopraan 1 Julia Doyle
Sopraan 2 Hana Blažíková
alt Maarten Engeltjes
tenor Thomas Hobbs
bas Christian Immler
RIPIËNISTEN SOPRAAN Lauren Armishaw, Griet de Geyter, Marjon Strijk, Kristen Witmer
RIPIËNISTEN alt Leandro Marziotte, Elena Pozhidaeva
RIPIËNISTEN tenor Kevin Skelton, Immo Schröder, Diederik Rooker, Ronald Threels
RIPIËNISTEN bas Jelle Draijer, Sebastian Myrus
VIOOL 1 Shunske Sato, Paulien Kostense, Anneke van Haaften
VIOOL 2 Hanneke Wierenga, Annabelle Ferdinand, Annelies van der Vegt
altviool Deirdre Dowling, Esther van der Eijk
cello Lucia Swarts, Richte van der Meer
contrabas Robert Franenberg
traverso Marten Root, Doretthe Janssens
hobo Martin Stadler, Peter Frankenberg
fagot Benny Aghassi
trompet Robert Vanryne, Neil Brough, Mark Geelen
pauken Peppie Wiersma
klavecimbel Siebe Henstra
orgel Pieter-Jan Belder
PRODUCTIE CONCERT Imke Deters, Marco Meijdam
Productie Zoë de Wilde, Frank van der Weij
CAMERAREGIE Lucas van Woerkum
DIRECTOR OF PHOTOGRAPHY Sal Kroonenberg
CAMERA Sal Kroonenberg, Robert Berger, Benjamin Sparschuh, Lonneke Worm
MONTAGE Lucas van Woerkum, Frank van der Weij
MUZIEKOPNAME Leo de Klerk
LICHT Victor Jas
Licht-assistent Ravi Piccolo
PRODUCTIE-ASSISTENTIE Joggem Simons
PARTITUURcoaching Eva Mulder
MAKE UP Jamila el Bouch, Marloes de Jong, Hanneke de Hertog, Marjolein Vossenbeld
GELUIDS-ASSISTENTEN Jaap Firet, Gilius Kreiken, Jaap van Stenis
CAMERA-ASSISTENTEN Izak de Dreu, Indy Hamid
MUZIEKMONTAGE EN MIXAGE Leo de Klerk, Frank van der Weij
MUZIEKMONTAGE ASSISTENT Martijn Snoeren
Kleurcorrectie Jef Grosfeld
interviews Onno van Ameijde
Met dank aan Angela Mast, Marlo Reeders

Vocale teksten

Origineel

1. Coro

Magnificat anima mea Dominum

2. Aria (soprano)

Et exsultavit spiritus meus in Deo
salutari meo.

3. Aria (soprano), coro

Quia respexit humilitatem
ancillae suae:
ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes.

4. Aria (basso)

Quia fecit mihi magna qui potens est
et sanctum nomen ejius.

5. Duetto (alto, tenore)

Et misericordia ejus a progenie in progenies timentibus eum.

6. Coro

Fecit potentiam in brachio suo
dispersit superbos
mente cordis sui.

7. Aria (tenore)

Deposuit potentes de sede et exatavit humiles.

8. Aria (alto)

Esurientes implevit
bonis et divites
dimisit inanes.

9. Terzetto (soprani, alto)

Suscepit Israel puerum
suum recordatus
misericordiae suae.

10. Coro

Sicut locutus est ad patres nostros,
Abraham et semini ejus
in saecula.

11. Coro

Gloria Patri et Filio et Spiritui Sancto.
Sicut erat in principio, et nunc, et semper, et in saecula saeculorum.
Amen.

Vertaling

1. Koor

Mijn ziel prijst en looft de Heer.

2. Aria

Mijn hart juicht om God,
mijn redder.

3. Aria, koor

Hij heeft oog gehad voor mij, zijn minste dienares:
Alle geslachten zullen mij voortaan gelukkig prijzen.

4. Aria

Ja, grote dingen heeft de Machtige voor mij
gedaan, heilig is zijn naam.

5. Duet

Barmhartig is hij, van geslacht op geslacht,
voor al wie hem vereert.

6. Koor

Hij toont zijn macht en de kracht van zijn
arm en drijft uiteen
wie zich verheven wanen.

7. Aria

Heersers stoot hij van hun troon
en wie gering is geeft hij aanzien.

8. Aria

Wie honger heeft overlaadt hij met gaven,
maar rijken stuurt hij weg
met lege handen.

9. Terzet

Hij trekt zich het lot aan van Israël, zijn
dienaar, zoals hij aan onze voorouders
heeft beloofd.

10. Koor

Hij herinnert zich zijn barmhartigheid
jegens Abraham en zijn nageslacht,
tot in eeuwigheid.

11. Koor

Eer aan de Vader en de Zoon en de Heilige
Geest zoals het was in den beginne en nu
en altijd, tot in de eeuwen der eeuwen.
Amen.

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi