BWV 238

All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Sanctus in D groot

BWV 238 uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging onder leiding van Jos van Veldhoven
Waalse Kerk, Amsterdam

"Veel componisten kiezen voor eenvoud als het gaat om uitbeelden van geluk. Bach niet."

Meertalig

In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, pleitte Luther voor meertaligheid in de kerk.

“Ik heb niks op met mensen die zich helemaal op één taal richten en alle andere veronachtzamen”, schreef Martin Luther in de inleiding tot zijn Deutsche Messe, en “ik wil geenszins de Latijnse taal geheel uit de godsdienst weghalen”. Hoewel we bij Bach en Luther vooral aan het Duits denken was de werkelijkheid meertaliger. Zeker in universiteitssteden als Leipzig bleef het Latijn in de kerk belangrijk. Het liedboek van Gottfried Vopelius dat in Leipzig werd gebruikt staat vol Latijn. Er staan drie versies van het Sanctus in: twee Gregoriaanse melodieën en een zesstemmige zetting voor belangrijke feestdagen.

Bach zelf bezat ook een reeks feestelijke Sanctus-zettingen voor zulke gelegenheden, deels door hemzelf gecomponeerd, deels composities van anderen. Het ongebruikelijke van het Sanctus, BWV 238 is dat er maar twee zelfstandige instrumentale partijen zijn: de baspartij en de eerste violen. De andere instrumenten dubbelen het vierstemmige koor. Het geheel is dus zes-stemmig, net als Vopelius’ Sanctus. Dat is waarschijnlijk vanwege de Bijbelse bron van het Sanctus. Het boek Jesaja spreekt namelijk over Serafijnen met “zes vleugels” die elkaar het Sanctus toeroepen.

Behalve Latijn en Duits had Luther het liefst nog meer variatie gehad: “als de Griekse en Hebreeuwse taal ons net zo bekend waren als de Latijnse [...] dan zouden we om de beurt in alle vier de talen, Duits, Latijn, Grieks en Hebreeuws, de mis moeten doen”. Het Sanctus zelf geeft al een voorzetje: “Sanctus dominus Deus sabaoth...” begint de tekst. Dat laatste woord (“leger” of “grote groep”) komt via het Griekse Σαβαώθ van het Hebreeuwse צבאות. Luther zelf liet het maar bij Zebaoth. Hoe meertaliger hoe beter, dacht hij misschien.


BWV
238

Titel
Sanctus (in D groot)

Genre
Latijnse kerkmuziek (misdeel)

Jaartal
1723

Stad
Leipzig

Tekstdichter
mistekst

Bestemming
kerst 1723

Eerste uitvoering
25 december 1723

Bijzonder
waarschijnlijk tijdens Bachs eerste kerst in Leipzig uitgevoerd in de ochtenddienst, samen met cantate BWV 63

Cast & Crew

Publicatiedatum 30 november 2018
Opnamedatum 11 februari 2018
Locatie Waalse Kerk, Amsterdam
dirigent Jos van Veldhoven
sopraan Maria Keohane
alt Tim Mead
tenor Daniel Johannsen
bas Matthew Brook
Ripiënisten sopraan Hilde Van Ruymbeke, Marjon Strijk
Ripiënisten alt Barnabás Hegyi, Marleene Goldstein
Ripiënisten tenor Kevin Skelton, Guy Cutting
Ripiënisten bas Drew Santini, Matthew Baker
viool 1 Shunske Sato, Anneke van Haaften, Pieter Affourtit
viool 2 Sayuri Yamagata, Lidewij van der Voort, Paulien Kostense
altviool Staas Swierstra, Jan Willem Vis
cello Richte van der Meer, Lucia Swarts
contrabas Robert Franenberg
hobo Martin Stadler
fagot Benny Aghassi
orgel Leo van Doeselaar
klavecimbel Siebe Henstra
Regie en beeldmontage Bas Wielenga
Muziekopname Guido Tichelman, Bastiaan Kuijt, Pim van der Lee
Audiomontage- en mix Guido Tichelman
Camera Merijn Vrieling, Ivo Palmen, Martin Struijf, Bjorn Tiebout
Director of photography Merijn Vrieling
Licht Zen Bloot, Henry Rodgers, Patrick Galvin
Regieassistent Ferenc Soeteman
Beeldtechniek Vincent Nugteren
Settechniek Dennis van Hoek
Datahandling Jesper Blok
Projectmanager NEP Peter Ribbens
Interview Onno van Ameijde, Marloes Biermans
Productie concert Imke Deters
Productie opname Jessie Verbrugh

Vocale teksten

Origineel

Sanctus Dominus
Deus Sabaoth.
Pleni sunt coeli et terra
gloria eius.

Vertaling

Heilig de Heer,
de God der hemelse machten.
Vol zijn hemel en aarde
van uw heerlijkheid.

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi