BWV 226

All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Der Geist hilft unsrer Schwachheit auf

BWV 226 uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging onder leiding van Stephan MacLeod
Grote Kerk, Naarden

"Wat Bach met deze tekst doet, is virtuoos. Hij laat meteen alles dansen."

Pinkstervuur bij het graf

Bachs originele handschrift levert antwoorden… en nieuwe vragen.

Kenden we niet de precieze omstandigheden van dit motet, dan zou je gemakkelijk kunnen denken dat Bach hetschreef voor een opgewekte pinksterdienst. Het is moeilijk stilzitten bij het lichtzinnige passepied-ritme en de jubelende uitroepen ‘Der Geist hilft!’. Daarbij komen dan nog de zwierige notenslierten waarmee de Heilige Geest traditiegetrouw zijn opwachting maakt en een troostrijk couplet van Luthers pinksterkoraal Komm, heiliger Geist. Maar het was geen feest waarvoor Bach in actie schoot, integendeel. Der Geisthilft unser Schwachheit auf klonk bij een plechtige herdenkingsdienst, en werd wellicht zorgvuldig voorbereid in samenwerking met de stervende zelf, rector van de Thomasschool Johann Heinrich Ernesti (1652-1729).

 Extra bijzonder is dat we beschikken over bijna alle originelen; zowel Bachs werkpartituur als de vocale en instrumentale partijen, thuis uitgeschreven met hulp van onder meer Anna Magdalena en Carl Philipp Emanuel. In die bronnen vangen we een glimp op van Bachs werkproces, zoals het verschil tussen componeren en ‘in net’ kopiëren. Maar hergebruikte hij oudere muziek, voor het openingsdeel bijvoorbeeld een sopraanduet? Klonk het koraal – wel in de partijen, niet in de partituur – misschien niet tegelijk met de andere delen? Stierf Ernesti eerder dan verwacht, waardoor het toch op een haastklus uitdraaide? Het zou een wonder zijn als Bach zo’n complex werk in slechts enkele dagen op papier én gerepeteerd kreeg voor een high society-event als dit. Naar die historiek blijft het gissen.

De betekenis van dit motet is echter glashelder. De tekst legt nadruk op smeken, bidden, troost en voorspraak bij God en sluit zo nauw aan bij de grafrede. Die sprak over de hulp van de Heilige Geest in onze laatste uren, hopend op het eeuwige leven. Bach accentueert allerlei mooie details: scherpe dissonanten als twee stemmen elkaar op ‘Schwachheit’ kruisen, grote sprongen op ‘hilft auf’, zuchtmotieven op ‘unaussprechlichem Seufzen’, of nog de pittige dubbelfuga, met afzonderlijke thema’s voor ‘Der aber die Herze forschet’ (streng in oude stijl) en ‘denn er vertritt die Heiligen’ (lichter, barokker). Het koraal, op een melodie van voor de Reformatie, lost vervolgens alle spanning op, de blik vol vertrouwen op de hemel.


BWV
226

Titel
Der Geist hilft unsrer Schwachheit auf

Genre
motet

Jaartal
1729

Stad
Leipzig

Tekstdichter
Rom. 8:26-27 en koraal van Martin Luther (1525)

Bestemming
begrafenis van de rector van de Thomasschool; Johann Heinrich

Eerste uitvoering
20 oktober 1729

Cast & Crew

Opnamedatum 14 mei 2016
Publicatiedatum 26 mei 2017
Locatie Grote Kerk, Naarden
Dirigent Stephan MacLeod
Sopraan Orlanda Velez Isidro, Klaartje van Veldhoven, Griet de Geyter, Aleksandra Lewandowska, Marjon Strijk, Hilde van Ruymbeke, Stephanie Pfeffer, Marta Paklar
Alt Barabás Hegyi, Gemma Jansen, Elena Pozhidaeva, Bernadett Nagy, Marine Fribourg, Victoria Cassano McDonald
Tenor Adriaan de Koster, Wolfgang Frisch, Guy Cutting, Diederik Rooker, Immo Schröder, Ronald Threels
Bas Matthew Baker, Sebastian Myrus, Pierre-Guy Le Gall White, Martijn de Graaf Bierbrauwer, Michiel Meijer, Jelle Draijer
Viool Shunske Sato, Sayuri Yamagata
Altviool Staas Swierstra
Cello Lucia Swarts
Contrabas Robert Franenberg
Hobo Martin Stadler, Peter Frankenberg
Althobo Yongcheon Shin
Fagot Benny Aghassi
Orgel Pieter-Jan Belder
Klavecimbel Siebe Henstra
Regie Simon Aarden
Regie-assistent Ferenc Soetman
Geluid Guido Tichelman, Bastiaan Kuijt, Micha de Kanter
Licht Zen Bloot, Patrick Galvin
Camera Bart ten Harkel, Merijn Vrieling, Merlijn Dielemans, Chris Reichgelt, Martijn Struijf
Projectmanager Peter Ribbens
Techniek Marco Korzelius, Niels Cnossen
Datamanagement Jesper Blok
Producent Marco Meijdam

Vocale teksten

Origineel

Der Geist hilft unser Schwachheit auf,
denn wir wissen nicht,
was wir beten sollen, 
wie sich's gebühret;
sondern der Geist selfst vertritt
uns aufs beste
mit unaussprechlichem Seufzen.
Der aber die Herzen forschet,
der weiss, was des Geistes
Sinn sei;
denn er vertritt die Heiligen,
nach dem das Gott gefället.

Du heilige Brunst, süsser Trost,
nun hilf uns, fröhlich und getrost
in deine Dienst beständig bleiben,
die Trübsal uns nicht abtreiben.
O Herr, durch dein Kraft uns bereit
und stärk des Fleishces Blödigkeit,
dass wir hie ritterlich ringen,
durch Tod und Leben zu dir dringen.
Halleluia!

Vertaling

De Geest komt onze zwakheid te hulp,
want wij weten niet
wat wij moeten bidden
zoals het hoort,
maar de Geest zelf pleit
het beste voor ons
met onuitsprekelijke verzuchtingen.
Maar wie de harten doorzoekt,
die weet wat de bedoeling van
de Geest is;
want hij pleit voor de heiligen
naar Gods wil.

O heilig vuur, zoete troost,
help ons dat wij verheugd en gerust
standvastig in uw dienst blijven,
dat de ellende ons niet van u af drijft.
O Heer, maak ons gereed door uw kracht
en sterk de zwakheid van het vlees,
zodat wij ridderlijk vechten om ons door
dood en leven een weg naar u te banen.
Halleluja!


Print

Deze werken vind je misschien ook mooi