All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Nimm, was dein ist, und gehe hin

BWV 144 uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging onder leiding van Jos van Veldhoven
Grote Kerk, Naarden

In tegenstelling tot andere cantates begint BWV 144 meteen met tekst.

Niet zeuren en wegwezen

Met zijn favoriete lied laat Bach de stemming omslaan.

Wat je al niet kunt doen met een lied dat je aanspreekt! Bach verwerkte het koraal ‘Was Gott tut, das ist wohlgetan’ maar liefst zeven keer in een cantate. Het optimisme en godsvertrouwen dat eruit spreekt, moet hem bijzonder hebben geraakt. 

Hier gebruikt Bach het eerste couplet als keerpunt. De cantatetekst gaat over de ontevreden dagloners, een gelijkenis ontleend aan Mattheus. De opening valt met de deur in huis: niet zeuren en wegwezen is de strenge, in een fuga vervatte boodschap aan de mannen die menen onderbetaald te zijn. In de aria die volgt, spoort een milde alt aan tot tevredenheid. In de lagere regionen hoor je nog altijd het gemor van het werkvolk doorklinken. Het tweede koraal ‘Was Gott tut, das ist wohlgetan’ vormt het omslagpunt. ‘Heb toch wat vertrouwen’ is hier de boodschap. Tenor en sopraan nemen die wijze les vervolgens ter harte, waarna de cantate treffend afsluit met het onder meer in de Matthäus-Passion voorkomende koraal ‘Was mein Gott will, das g’scheh allzeit’. 
De sleutelzin van dat laatste koraal, ‘Sein Will, der ist der beste’, moet ook Severus Gastorius zijn bijgebleven. Toen hij voor zijn vriend Samuel Rodigast de tekst ‘Was Gott tut, das ist wohlgetan’ dichtte, hing Rodigasts leven aan een zijden draadje. Maar hij ging niet dood en kon de tekst op muziek zetten. Of hij een groot componist was staat te bezien. Want hoewel hij later cantor werd in Jena, is er weinig muziek van hem bekend en baseerde hij zich voor ‘Was Gott tut, das ist wohlgetan’ op een melodie uit een eerder verschenen liedbundel. Maar gehecht aan het lied was Rodigast wel, want zijn studenten zongen het wekelijks bij zijn huis. Op zijn verzoek werd het ook uitgevoerd toen hij zeven jaar later, in 1682, wél overleed. 


BWV
144

titel
Nimm, was dein ist, und gehe hin

bijnaam
Concerto

genre
cantate

jaartal
1724

Stad
Leipzig

Tekstdichter
onbekend/Samuel Rodigast

Bestemming
Zondag Septuagesimae (Negende zondag voor Pasen)

Eerste uitvoering
6 februari 1724

Bijzonder
Bach gebruikte tekst en melodie van ‘Was Gott tut, das ist wohlgetan’ maar liefst zeven keer in zijn cantates.

Cast & Crew

Publicatiedatum 30 oktober 2015
Opnamedatum 7 februari 2015
Locatie Grote Kerk, Naarden
Dirigent Jos van Veldhoven
sopraan Gerlinde Sämann
alt Damien Guillon
tenor Charles Daniels
bas Peter Kooij
RIPIËNISTEN SOPRAAN Marjon Strijk, Hilde Van Ruymbeke
RIPIËNISTEN alt Elsbeth Gerritsen, Barnabás Hegyi
RIPIËNISTEN tenor Kevin Skelton, Endrik Üksvärav
RIPIËNISTEN bas Michiel Meijer, Drew Santini
VIOOL 1 Sayuri Yamagata, Pieter Affourtit, Hanneke Wierenga
VIOOL 2 Anneke van Haaften, Paulien Kostense, Lidewij van der Voort
altviool Staas Swierstra, Jan Willem Vis
cello Lucia Swarts, Richte van der Meer
contrabas Maggie Urquhart
traverso Marten Root
hobo Martin Stadler
fagot Yukiko Murakami
klavecimbel Siebe Henstra
orgel Leo van Doeselaar
CAMERAREGIE en Montage Lucas van Woerkum
MUZIEKOPNAME, -MONTAGE EN –MIX Guido Tichelman, Bastiaan Kuijt
DIRECTOR OF PHOTOGRAPHY Jorrit Garretsen
CAMERA Jorrit Garretsen, Ruben van den Broeke, Diderik Evers, Maarten van Rossem
LICHT Zen Bloot, Harm Bredero
Regie-assistent Stijn Berkouwer
Licht-assistent Marcel Brugman
GELUIDS-ASSISTENT Micha de Kanter
CAMERA-ASSISTENT Wesley Westerhuis
PRODUCTIE CONCERT Erik van Lith, Marco Meijdam
Productie JeanMarc van Sambeek, Jessie Verbrugh
Met dank aan Angela Mast, Marlo Reeders

Vocale teksten

Origineel

1. Chor

Nimm, was dein ist, und gehe hin.
 

2. Arie (Alt)

Murre nicht,
lieber Christ,
wenn was nicht nach Wunsch geschicht;
sondern sei mit dem zufrieden,
was dir dein Gott hat beschieden,
er weiss, was dir nützlich ist.
 

3. Choral

Was Gott tut, das ist wohlgetan,
es bleibt gerecht sein Wille;
wie er fängt meine Sachen an,
will ich ihm halten stille.
Er ist mein Gott,
der in der Not
mich wohl weiss zu erhalten:
drum lass’ ich ihn nur walten.
 

4. Rezitativ (Tenor)

Wo die Genügsamkeit regiert
und überall das Ruder führt,
da ist der Mensch vergnügt
mit dem, wie es Gott fügt.
Dagegen, wo die Ungenügsamkeit das Urtel spricht,
da stellt sich Gram und Kummer ein,
das Herz will nicht
zufrieden sein,
und man gedenket nicht daran:
was Gott tut, das ist wohlgetan.
 

5. Arie (Sopran)

Genügsamkeit
ist ein Schatz in diesem Leben,
welcher kann Vergnügung geben
in der grössten Traurigkeit,
genügsamkeit.
Denn es lässet sich in allen
Gottes Fügung wohl gefallen
genügsamkeit.
 

6. Choral

Was mein Gott will, das g’scheh allzeit,
sein Will, der ist der beste.
Zu helfen den'n er ist bereit,
die an ihn glauben feste.
Er hilft aus Not, der fromme Gott,
und züchtiget mit Massen.
Wer Gott vertraut, fest auf ihn baut,
den will er nicht verlassen.


Vertaling

1. Koor

Neem dan aan wat je toekomt en ga

2. Aria

Mor niet,
goede Christen,
als er iets niet naar wens gaat;
maar wees tevreden met datgene,
wat God je heeft toebedeeld,
hij weet, wat jou tot nut is.

3. Koraal

Wat God doet, is een weldaad,
zijn wil is rechtvaardig;
hoe hij mijn zaken regelt,
zal ik niet weerspreken.
Hij is mijn God,
die mij in de nood
goed weet te behouden:
daarom laat ik hem graag begaan.

4. Recitatief

Waar de bescheidenheid regeert
en overal aan het roer staat,
daar verheugt de mens zich
over dat wat God beschikt.
Wanneer echter
ontevredenheid oordeelt,
leidt dit tot kommer en kwel,
het hart vindt geen
tevredenheid,
en men vergeet:
wat God doet, is een weldaad.

5. Aria

Tevredenheid
is een schat in dit leven,
die tot vreugde kan leiden
ook in de diepste droefenis,
tevredenheid.
Want iedereen vindt
dat God terecht en goed beschikt
tevredenheid.

6. Koraal

Laat steeds dat gebeuren wat mijn God wil,
dat wat hij wil is het beste.
Hij helpt iedereen graag,
die vast in hem blijft geloven.
Hij helpt ons uit de nood, onze vrome God,
en tuchtigt met mate.
Wie op God vertrouwt en op hem bouwt,
zal niet door hem worden verlaten.


Print

Deze werken vind je misschien ook mooi