All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Gott, man lobet dich in der Stille

BWV 120 uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging onder leiding van Jos van Veldhoven
Martinikerk, Groningen

"Als je naar de cantates van Bach kijkt, en met name naar de alt-aria's, wordt de alt vooral ingezet voor troostende aria's."

"De tekst zegt: 'de beste manier om God te loven is om stil te zijn', en dan begint de cantate natuurlijk niet met stilte maar met muziek."

Trompettist Robert Vanryne legt uit dat er niet zoiets bestaat als een 'Bach-trompet'.

Alsof het ervoor gemaakt is

De precieze ontstaansgeschiedenis komt misschien nooit boven water, maar dat Bach deze noten erg geslaagd vond, dat staat vast.

Alleen van de recitatieven en het slotkoraal is met zekerheid te zeggen dat Bach ze speciaal voor deze cantate schreef. De openingsaria – klein bezet en dus een perfecte keuze voor een cantate die begint met de woorden ‘God u komt de lof toe in de stilte’ – is misschien niet nieuw. Ook het groot bezette koorstuk op de tekst ‘Juich u verheugde stemmen’ heeft Bach waarschijnlijk niet in eerste instantie voor deze woorden gecomponeerd.

De feiten op een rijtje:
-Bachs eigen partituur van de cantate in deze vorm is te dateren tussen 1742 en 1744.
-de twee aria’s en het openingskoor gebruikte Bach in BWV 120a, een bruiloftscantate, waarschijnlijk uit 1729.
-dezelfde twee aria’s en het openingskoor verwerkte Bach in 1730 in een cantate ter ere van het 200-jarig bestaan van de Augsburgse Belijdenis, BWV 120b. De partituur is niet bewaard gebleven, de tekst wel.
-het tweede deel van de cantate werkte Bach aan het einde van zijn leven om tot het ‘Et expecto’ van de Mis in b klein, ‘Hohe Messe’.
-de openingsaria voor alt zou goed zijn kunnen afgeleid van een eerder vioolconcert, uit de tijd van vóór Leipzig.
-de sopraanaria zou ook een bewerking kunnen zijn van een eerdere aria met vioolsolo uit de tijd vóór Leipzig. In elk geval gebruikte Bach dezelfde noten ook voor een vroege versie van het derde deel van de vioolsonate, BWV 1019a

Tot zo ver de feiten. De interpretatie is lastiger. Was de bruiloftscantate eerst, en zijn BWV 120 en 120b daarvan afgeleid? Of maakte Bach in 1742 een nieuwe partituur van een cantate voor het stadbestuur die hij al vóór 1729 componeerde? Is de altaria met de instrumentaal gedachte lijnen echt een vioolconcert geweest, of wilde Bach met deze virtuositeit juist de lof illustreren? Het blijft gissen, tot er wellicht ooit nieuwe informatie opduikt in archieven.

Vast staat wel dat Bach de muziek van deze cantate erg geslaagd vond. Juist daarom zal hij deze muziek in veel verschillende varianten hebben gebruikt. En, parodie of niet, Bach zorgde er altijd wel voor dat de muziek toch gemaakt leek voor de tekst. Lees maar mee en luister en zie hoe de noten precies passen bij zinsnedes als ‘Steiget bis zum Himmel auf en ‘und erhebet seinen Ruhm’.


BWV
120

titel
Gott, man lobet dich in der Stille

genre
cantate

Jaartal
vóór 1729?

Stad
Leipzig

Tekstdichter
onbekend

Bestemming
inzegening van het stadsbestuur (Ratswahl)

Eerste uitvoering
in elk geval uitgevoerd ergens tussen 1742 en 1744, mogelijke eerdere uitvoering op 29 september 1729

Bijzonder
Afgeleide van of voorbeeld voor BWV 120a en b. Openingsaria wellicht afgeleid van een vioolconcert. Sopraanaria parodie van vioolsonate BWV 1019a.

Cast & Crew

Publicatiedatum 17 oktober 2014
Opnamedatum 15 maart 2014
Locatie Martinikerk, Groningen
Dirigent Jos van Veldhoven
Sopraan Maria Keohane
Alt Damien Guillon
Tenor Valerio Contaldo
Bas Lionel Meunier
Koor SOPRAAN Marjon Strijk, Hilde Van Ruymbeke, Klaartje van Veldhoven, Orlanda Velez Isidro
Koor ALT Victoria Cassano MCDonald, Barnabás Hegyi, Saskia Kruysse, Elena Pozhidayeva
Koor TENOR Robert Buckland, Diederik Rooker, Ronald Threels, Endrik Üksvärav
Koor BAS Jelle Draijer, Pierre-Guy le Gall White, Martijn de Graaf Bierbrauwer, Lionel Meunier
VIOOL 1 Shunske Sato, Pieter Affourtit, Annelies van der Vegt
VIOOL 2 Sayuri Yamagata, Anneke van Haaften, Paulien Kostense
altviool Staas Swierstra, Femke Huizinga
cello Albert Brüggen, Richte van der Meer
Contrabas Robert Franenberg
Hobo Martin Stadler, Peter Frankenberg
Fagot Benny Aghassi
Trompet Robert Vanryne, Mark Geelen, Fruzsina Hara
Pauken Peppie Wiersma
KLAVECIMBEL Siebe Henstra
Orgel Leo van Doeselaar
PRODUCTIE CONCERT Marco Meijdam, Imke Deters
Productie Frank van der Weij
CAMERAREGIE Lucas van Woerkum, Joost Honselaar
DIRECTOR OF PHOTOGRAPHY Sal Kroonenberg
CAMERA Sal Kroonenberg, Robert Berger, Ruben van den Broeke, Benjamin Sparschuh, Indy Hamid
MONTAGE Lucas van Woerkum, Frank van der Weij
MUZIEKOPNAME Leo de Klerk
LICHT Alban Riphagen
Licht-assistent Sam Dupon
PRODUCTIE-ASSISTENTIE Zoë de Wilde
PARTITUURcoaching Jan Van den Bossche
MAKE UP Marloes Bovenlander, Jamila el Bouch, Marloes de Jong
ASSISTENT MUZIEKREGISSEUR Menno van Delft
GELUIDS-ASSISTENTEN Jaap Firet, Gilius Kreiken, Jaap van Stenis
MUZIEKMONTAGE EN –MIXAGE Leo de Klerk, Frank van der Weij
MUZIEKMONTAGE EN -MIXAGE-ASSISTENT Martijn Snoeren
Kleurcorrectie Jef Grosfeld
Met dank aan Jan Haak

Vocale teksten

Origineel

1. Arie (Alt)

Gott, man lobet dich
in der Stille zu Zion,
und dir bezahlet man Gelübde.

2. Chor

Jauchzet, ihr erfreuten Stimmen,
steiget bis zum Himmel nauf!
Lobet Gott im Heiligtum
und erhebet seinen Ruhm;
seine Güte,
sein erbarmendes Gemüte,
hört zu keinen Zeiten auf!

3. Rezitativ (Bass)

Auf, du geliebte Lindenstadt,
komm, falle vor dem Höchsten nieder,
erkenne, wie er dich
in deinem Schmuck und Pracht
so väterlich
erhält, beschützt, bewacht
und seine Liebeshand
noch über dir beständig hat.
Wohlan,
bezahle die Gelübde,
die du dem Höchsten hast getan,
und sing Dank- und Demutslieder!
Komm, bitte,
dass er Stadt und Land
unendlich wolle mehr erquicken
und diese werte Obrigkeit
so heute Sitz und Wahl verneut,
mit vielem Segen wolle schmücken!

4. Arie (Sopran)

Heil und Segen
soll und muss zu aller Zeit
sich auf unsre Obrigkeit
in erwünschter Fülle legen,
dass sich Recht und Treue müssen
miteinander freundlich küssen.

5. Rezitativ (Tenor)

Nun, Herr, so weihe selbst
das Regiment mit deinem
Segen ein,
dass alle Bosheit von uns fliehe
und die Gerechtigkeit
in unsern Hütten blühe,
dass deines Vaters reiner Same
und dein gebenedeiter Name
bei uns verherrlicht möge sein!

6. Choral

Nun hilf uns, Herr, den Dienern dein,
die mit deinem Blut erlöset sein!
Lass uns im Himmel haben teil
mit den Heilgen
im ewgen Heil!
Hilf deinem Volk, Herr Jesu Christ,
und segne, was dein Erbteil ist;
wart und pfleg ihr' zu aller Zeit
und heb sie hoch in Ewigkeit!

Vertaling

1. Aria

God, u komt de lof toe
in de stilte op de Sion,
u zult ontvangen wat u is beloofd.

2. Koor

Juich, u verheugde stemmen,
stijg op naar de hemel!
Loof God in zijn heiligdom
en verhef zijn roem;
zijn goedheid,
en zijn gemoed vol erbarmen,
zullen nooit ophouden te bestaan!

3. Recitatief

Kom, geliefde stad van de linden,
kom en kniel neer voor de hoogste,
erken hoe hij u
in uw pracht en praal
zo vaderlijk
behoedt, beschermt en bewaakt
en zijn hand vol van liefde
over u uitstrekt.
Laat de allerhoogste nu van u ontvangen,
wat u hem heeft beloofd,
en zing liederen van dank en deemoedigheid!
Kom alstublieft,
opdat hij de stad en het land
oneindig zal blijven verkwikken
en deze geachte overheid,
die hier nieuw is gezeteld en gekozen,
veel zegen zal brengen!

4. Aria

Heil en zegen
zal en moet voor altijd
op onze overheid
neerdalen in de nodige hoeveelheden,
en de rechtvaardigheid en de trouw
moeten elkaar vriendelijk kussen.

5. Recitatief

Wijd nu zelf, Heer,
dit stadsbestuur
door uw zegen,
opdat alle slechtheid van ons gaat
en de rechtvaardigheid
opbloeit in onze hutten,
opdat uw vaders reine nakomelingen
en uw gezegende naam
bij ons worden verheerlijkt!

6. Koraal

Help ons nu, uw dienaren,
die door uw bloed zijn verlost!
Laat ons in de hemel
met de heiligen deelhebben aan uw eeuwige heil!
Help uw volk, Heer Jezus Christus,
en zegen wat uw erfdeel is;
behoed en verzorg dit voor altijd
en verhef het tot in alle eeuwigheid!

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi