All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Preise, Jerusalem, den Herrn

BWV 119 uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging onder leiding van Peter Dijkstra
Waalse Kerk, Amsterdam

"Als toehoorder raak je in de ban van de nieuwe klank van de hobo da caccia."

Veelkleurigheid

Bach trakteert de raadsleden op majestueuze muziek.

In deze uitbundige cantate pakt Bach groots uit: hij vraagt in het orkest om maar liefst vier trompetten, en verder pauken, drie hobo’s, twee blokfluiten en strijkers. Ook de bassectie is uitgesproken riant bezet, met celli, fagotten en violones (alles meervoudig volgens het manuscript). Bach, die net drie maanden in dienst was in Leipzig, gaf hiermee zijn muzikaal visitekaartje af. Hij schreef deze muziek, een Ratswahlkantate (raadsverkiezingscantate), in 1723 voor een feestelijke kerkdienst ter ere van de jaarlijkse wisseling van de gemeenteraad. Iedereen die er toe deed, zat op zo’n dag in de kerk, een mooi moment voor Bach om te laten horen waar hij voor stond als cantor.

De gloedvolle openingsmaten zetten meteen de toon. Bach gebruikt het majestueuze gepunteerde ritme dat sinds Lully met de pracht en praal van het Franse hof geassocieerd wordt. Precies wanneer binnen deze Franse ouverture een snelle instrumentale fuga zou moeten losbarsten, laat Bach het koor inzetten.

De anonieme tekstdichter heeft de woorden van het openingskoor gebaseerd op de verzen 12-14 uit Psalm 147, waarbij Jeruzalem en zijn gezegende kinderen model staan voor de stad Leipzig en haar inwoners, een metafoor die in de volgende delen wordt doorgezet.

In de dansante eerste aria wordt de tenor begeleid door twee hobo’s da caccia (jachthobo’s). De hobo da caccia is een altinstrument uit de hobofamilie; door zijn kromming en de koperen klankbeker heeft het iets weg van een jachthoorn, wat de naam verklaart. Bach liet het instrument zelf ontwikkelen zo vertelt hoboïst Martin Stadler.
Het recitatief van de bas dat volgt na de tenoraria lijkt, met de begeleiding van trompetten, pauken en de overige blazers, ceremoniële stads- of staatsmuziek.

De tekstdichter maakt het wel bont als hij in de door twee blokfluiten begeleide alt-aria de stadsoverheid niet alleen Gods geschenk noemt, maar zelfs zijn evenbeeld. Een recitatief voor sopraan leidt naar een imposant koordeel dat om dezelfde grootscheepse bezetting vraagt als de ouverture waarmee de cantate begon. Deze lofzang lijkt de afsluiting maar is het niet. In een recitatief mag de alt melden dat de Heer nog een slotgebed te goed heeft. Deze roep om hulp en zegen, een eenvoudig koraal, is ontleend aan Luthers Duitse vertaling van het Te Deum.


BWV
119

titel
Preise, Jerusalem, den Herrn

genre
cantate (Ratswahlkantate)

jaartal
1723

Stad
Leipzig

Tekstdichter
onbekend, psalm 147:12-13, koraal van Martin Luther

Bestemming
inzegening van het stadsbestuur (Ratswahl)

Eerste uitvoering
30 augustus 1723

Cast & Crew

Publicatiedatum 19 januari 2018
Opnamedatum 18 februari 2017
Locatie Waalse Kerk, Amsterdam
Dirigent Peter Dijkstra
sopraan Miriam Feuersinger
alt Alex Potter
tenor Thomas Hobbs
bas Peter Kooij
RIPIËNISTEN sopraan Lauren Armishaw, Marjon Strijk
RIPIËNISTEN alt Marine Fribourg, Barnabás Hegyi
RIPIËNISTEN tenor Yves Van Handenhove, João Moreira
RIPIËNISTEN bas Michiel Meijer, Pierre-Guy Le Gall White
viool 1 Sayuri Yamagata, Annelies van der Vegt, Annabelle Ferdinand
viool 2 Pieter Affourtit, Paulien Kostense, Lucia Giraudo
altviool Staas Swierstra, Jan Willem Vis
cello Lucia Swarts, Richte van der Meer
contrabas Robert Franenberg
hobo Martin Stadler, Peter Frankenberg, Sarah Aßman
fagot Benny Aghassi
Blokfluit Heiko ter Schegget, Pieter-Jan Belder
trompet Robert Vanryne, Fruzsina Hara, Mark Geelen, Dave Hendry
pauken Koen Plaetink
orgel Leo van Doeselaar
klavecimbel Siebe Henstra
Regie en montage Bas Wielenga
Muziekopname Guido Tichelman, Bastiaan Kuijt, Pim van der Lee
Audiomontage en -mix Guido Tichelman
Camera Jochem Timmerman, Thijs Struick, Merijn Vrieling, Charlotte Storm
Licht Zen Bloot, Henry Rodgers, Patrick Galvin
Regieassistent Ferenc Soeteman
Beeldtechniek Vincent Nugteren, Jildert Hof
Settechniek Justin Mutsaers
Datahandling Jesper Blok
Projectleider NEP Peter Ribbens
Interview Onno van Ameijde
Productie concert Imke Deters
Productie opname Jessie Verbrugh

Vocale teksten

Origineel

1. Coro

Preise, Jerusalem, den Herrn, 
lobe, Zion, deinen Gott;
denn er machet fest 
die Riegel deiner Tore 
und segnet deine Kinder drinnen, 
er schaffet deinen Grenzen Friede.

2. Rezitativ (Tenor)

Gesegnet Land! glückselge Stadt!
wo selbst der Herr 
sein Herd und Feuer hat.
Wie kann Gott besser lohnen,
als wo er Ehre lässt 
in einem Lande wohnen;
wie kann er eine Stadt
mit reicherm Nachdruck segnen,
als wo er Güt und Treu 
einander lässt begegnen.
Wo er Gerechtigkeit und Friede
zu küssen niemals müde,
nicht müde, niemals satt
zu werden teuer verheissen, 
auch in der Tat erfüllet hat,
da ist der Schluss gemacht:
Gesegnet Land! glückselge Stadt!

3. Aria (Tenor)

Wohl dir, du Volk der Linden,
wohl dir, du hast es gut,
wie viel an Gottes Segen
und seiner Huld gelegen, 
die überschwenglich tut,
kannst du an dir befinden,
wohl dir, du Volk der Linden,
wohl dir, du hast es gut.

4. Rezitativ (Bass)

So herrlich stehst du, 
liebe Stadt!
Du Volk! das Gott zum Erbteil 
sich erwählet hat.
Doch wohl!
und aber wohl! 
wo mans zu Herzen fassen 
und recht erkennen will,
durch wen der Herr 
den Segen wachsen lassen.
Ja! was bedarf es viel,
das Zeugnis ist schon da,
Herz und Gewissen 
wird uns überzeugen,
dass, was wir Gutes bei uns sehn,
nächst Gott 
durch kluge Obrigkeit
und durch ihr weises
Regiment geschehn.
Drum sei, geliebtes Volk,
zu treuem Dank bereit,
sonst würden auch davon 
nicht deine Mauren schweigen.

5. Aria (Alt)

Die Obrigkeit ist Gottes Gabe,
ja selber Gottes Ebenbild.
Wer ihre Macht nicht will ermessen,
der muss auch Gottes gar vergessen,
wie würde sonst sein Wort erfüllt.

6. Rezitativ (Sopran)

Nun! wir erkennen es 
und bringen dir,
o höchster Gott, 
ein Opfer unsers Danks dafür.
Zumal nachdem der heutge Tag,
der Tag, den uns der Herr gemacht,
euch, teure Väter, 
teils von eurer Last entbunden,
teils auch auf euch
schlaflose Sorgenstunden
bei einer neuen Wahl gebracht,
so seufzt ein treues Volk 
mit Herz und Mund zugleich:

7. Coro

Der Herr hat Guts an uns getan,
des sind wir alle fröhlich.
Er seh die teuren Väter an
und halte auf unzählig
und späte, lange Jahre ‘naus
in ihren Regimente Haus,
so wollen wir ihn preisen.

8. Rezitativ (Alt)

Zuletzt!
Da du uns, Herr, 
zu deinem Volk gesetzt,
so lass von deinen Frommen
nur noch ein arm Gebet 
vor deine Ohren kommen;
und höre! ja, erhöre,
der Mund, das Herz und Seele 
seufzet sehre.

9. Choral

Hilf deinem Volk, Herr Jesu Christ,
und segne, was dein Erbteil ist,
wart und pfleg ihr’r zu aller Zeit
und heb sie hoch in Ewigkeit.
Amen.




Vertaling

1. Koor

Prijs de Heer, Jeruzalem, 
loof uw God, Sion,
want hij maakt de grendels 
van uw poorten sterk
en zegent uw kinderen daarbinnen;
hij geeft uw grenzen vrede.

2. Recitatief 

Gezegend land! Gelukzalige stad!
Waar de Heer zelf 
zijn haard en zijn vuur heeft.
Hoe kan God beter weldoen
dan waar hij eer 
in een land laat wonen;
hoe kan hij een stad
met rijkere nadruk zegenen
dan waar hij goedheid en trouw 
elkaar laat ontmoeten.
Waar hij heeft gezworen
het nooit moe te zullen worden
gerechtigheid en vrede te kussen
en die belofte inderdaad 
ook heeft vervuld,
daar moeten wij wel concluderen:
Gezegend land! Gelukzalige stad!

3. Aria

Gelukkig ben je, o volk van Leipzig,
gelukkig ben je, je hebt het goed,
hoeveel zegen
en overvloedige genade van God
kun je bij jezelf 
constateren,
gelukkig ben je, o Lindenvolk,
gelukkig ben je, je hebt het goed.

4. Recitatief

Je staat daar zo heerlijk, 
lieve stad!
O volk, dat God zich tot erfdeel 
heeft verkozen.
Maar gelukkig ben je,
en nog eens: gelukkig ben je
als je ter harte wilt nemen 
en echt wilt inzien
door wie de Heer 
de zegen laat groeien.
Ja! Wat is er dan nog nodig,
het getuigenis is er al,
hart en geweten 
zullen ons overtuigen
dat wat wij bij ons aan goeds zien
behalve door God 
ook door een verstandige overheid
en haar wijze bestuur 
tot stand is gekomen.
Wees daarom bereid 
tot trouwe dank, geliefd volk,
anders zouden ook 
je muren er niet over zwijgen.

5. Aria

De overheid is Gods gave,
ja, zelfs Gods evenbeeld.
Wie haar macht niet wil erkennen,
die moet ook die van God vergeten,
hoe zou anders zijn woord worden vervuld.

6. Recitatief

Goed, wij erkennen het 
en brengen u,
o hoogste God, 
daarvoor een offer van onze dank.
Vooral nadat de dag van vandaag,
de dag die de Heer voor ons heeft gemaakt,
u, dierbare vaderen, 
gedeeltelijk van uw last heeft bevrijd, 
u gedeeltelijk ook
slapeloze uren van zorg heeft gebracht
bij een nieuwe verkiezing,
nu zucht een getrouw volk 
met hart en mond tegelijk:

7. Koor

De Heer heeft ons welgedaan,
daarom zijn wij allemaal vrolijk.
Moge hij de dierbare vaderen aanzien
en nog ontelbare
late lange jaren
aanwezig blijven in hun regering,
dan willen wij hem prijzen.

8. Recitatief

Eindelijk!
Omdat u ons, Heer 
tot uw volk hebt gemaakt,
laat nog slechts een armzalig gebed
van uw vromen 
uw oren bereiken;
en hoor, ja, verhoor,
de mond, het hart en de ziel 
zuchten zwaar.

9. Koraal

Help uw volk, Heer Jezus Christus,
en zegen wat uw erfdeel is,
onderhoud en verzorg hen te allen tijde
en verhef hen in eeuwigheid.
Amen.


Print

Deze werken vind je misschien ook mooi