BWV 1092

All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Herr Gott, nun schleuss den Himmel auf

BWV 1092 uitgevoerd door Bart Jacobs
Sint-Bavokerk, Haarlem

Alsof Bach, als hij aan de hemelpoort staat, zegt: "Ik ga terug naar beneden; ik ben er nog niet klaar voor."

Een barokke grabbelton

Wankelend, springend, jubelend neemt Simeon afscheid van de wereld.

‘Laß fahren, was auf Erden, will lieber selig werden.’ Met een lange, dalende notenkrans illustreert Bach tot slot van dit koraal het refrein van de tekst, het motto 'het leven op aarde was hard, maar in de hemel wacht verlossing' (in majeur!). De priester Simeon, die hier woorden in de mond krijgt gelegd, staat voor alle gelovige christenen als hij zich realiseert dat Jezus’ komst een cruciale wending betekent. Maar voor het zover is, combineert Bach allerlei motieven die hij als jonge organist uit zijn omgeving had opgepikt, met intrigerend resultaat. Statische akkoorden onderbroken door rusten, een simpele harmonisatie van de eerste koraalfrase en dan gewoon nóg eens die frase, nu begeleid door gebroken akkoorden. De loopjes als intermezzi zorgen voor een verwarrende luisterervaring. Als Bach dezelfde melodie enkele jaren later opnieuw gebruikt in het Orgelbüchlein, BWV 617, is het effect veel samenhangender – maar misschien ook wel minder avontuurlijk?

Neumeister Sammlung, BWV 1090-1120
Eind 1984 stond de Bach-wereld even op zijn kop. Dat jaar werden maar liefst 31 tot dan toe onbekende orgelstukken van Bach gevonden in de bibliotheek van Yale University. Ze staan in een manuscript van organist Johann Gottfried Neumeister (1756-1840) dat via Christian Heinrich Rinck en Lowell Mason in de Verenigde Staten terechtkwam. Vandaar ook de naam Neumeister Sammlung.
Neumeister schreef het grootste deel van zijn verzameling in 1790 over uit een veel ouder, verloren gegaan, manuscript. Hij selecteerde populaire en gevarieerde orgelkoralen die hij zelf kon spelen in een gewone kerkdienst. De hoofdmoot bestaat uit werken van twee neven van Bach, Johann Michael en Johann Christoph en van Bach zelf. Ook zijn er bewerkingen van onder meer Friedrich Wilhelm Zachow en Johann Pachelbel. Zo geeft Neumeister in zijn collectie een beeld van het repertoire dat Bach in zijn jonge jaren leerde kennen. Bachs eigen composities uit de Neumeister-collectie zijn erg oud, grotendeels van vóór 1708, waarschijnlijk zelfs van rond 1700, toen Bach dus een jaar of vijftien was. Later voegde Neumeister nog vijf veel jongere koralen toe van zijn eigen leraar, Georg Andreas Sorge.


BWV
1092

Titel
Herr gott, nun schleuss den Himmel auf

Genre
orgelwerk (koraalbewerking)

Jaartal
rond 1700

Stad
Ohrdruf? Arnstadt?

Cast & Crew

Publicatiedatum 8 december 2017
Opnamedatum 22 september 2016
Locatie Grote of Sint-Bavokerk, Haarlem
Organist Bart Jacobs
Orgel Christian Müller, 1738
Regie en beeldmontage Bas Wielenga
Muziekopname Guido Tichelman, Bastiaan Kuijt
Audiomontage en -mix Guido Tichelman
Camera Jeroen Simons, Bas Wielenga
Licht Gregoor van de Kamp
Interview Onno van Ameijde
Productie Jessie Verbrugh

Vocale teksten

Origineel

Vertaling

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi