All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Orkestsuite nr. 4 in D groot

BWV 1069 uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging onder leiding van Lars Ulrik Mortensen
Muziekgebouw aan 't IJ, Amsterdam

"Deze suite lacht, danst en swingt."

Dansen naar andermans pijpen

Bach maakt – letterlijk – het beste van een set strenge regels.

Deze Vierde orkestsuite, een koninklijk stuk, hoor je meestal met trompetten en pauken. Bij ons niet, een bewuste keus van klavecinist en dirigent Lars Ulrik Mortensen: “Al jaren wordt aangenomen dat dit stuk zijn carrière begon zonder trompetten en pauken. De musicoloog Joshua Rifkin schreef erover in 1997. Als je de partituur vergelijkt met andere stukken van Bach, zie je dat de koperblazers elders altijd een grote mate van onafhankelijkheid hebben ten opzichte van de rest; en dat die onafhankelijkheid ontbreekt in deze Vierde orkestsuite. De trompetten zijn hier een aanvulling, een kleurrijke toevoeging, maar niet meer dan dat.”
De eerste versie van deze Orkestsuite in D groot dateert ongetwijfeld al uit Bachs vroege jaren in Weimar of Köthen. Het stuk had blijkbaar een bijzondere plek in Bachs hart, want hij gaf het topzware openingsdeel, de Ouverture, in 1725 een tweede leven als Sinfonia van cantate BWV 110, Unser Mund sei voll Lachens, meteen het moment dat hij de trompetten en pauken toevoegde.
Na het openingsdeel, met de strijkers en de houtblazers tegenover elkaar, nam Bach een verrassende afslag. In plaats van de ‘standaarddansen’ allemande en courante springt hij meteen naar bourrées, een gavotte en menuetten. Het slot is zelfs helemaal geen dans maar een Réjouissance, dat staat voor verblijden.

Orkestsuites, BWV 1066-1069
Hoe verleidelijk ook om van dé Vier orkestsuites te spreken, het kan best dat Bach er nog een, of twee, of tien schreef. Want anders dan de ‘Brandenburgse’ Concerten hangen deze Vier orkestsuites niet samen. Specialisten als Joshua Rifkin beschouwen ze zelfs als bewerkingen uit andere genres. Bach schreef simpelweg representatieve feestmuziek voor de rijke Weimarse en Köthense hoven, gelegenheidsmuziek, die later in Leipzig een nieuw thuis vond in het repertoire van het Collegium Musicum.
Bachs Suites (series gestileerde dansen) ademen de stijl en sfeer van de dansmuziek die Lully schreef aan het hof van Lodewijk de Veertiende. Nu noemen we zoiets een suite, destijds heette het Ouverture, naar het openingsdeel. Als hommage aan de koning begon zo’n opeenvolging van dansen met een statige opening (ouverture) met een opvallend gepunteerd ritme – waarop de koning kon binnenschrijden – gevolgd door een wat sneller, fugatisch middendeel.
Een interessante hypothese over het relatieve gebrek aan suites bij Bach stelt dat hij het genre niet genoeg naar zijn hand kon zetten. Het model kwam rechtstreeks uit het Parijs van Lully en verdroeg eigenlijk geen weerstand. Vooral de pompeuze ouverture – traag-snel-traag, fugatisch middendeel, ‘Franse’ ritmes – is typisch... en misschien te beklemmend voor onze jonge Duitse kapelmeester?


BWV
1069

titel
Ouverture in D groot

bijnaam
vierde (orkest)suite

genre
orkestwerk (suite)

Jaartal
onbekend

Stad
Weimar/Köthen?

Cast & Crew

publicatiedatum 27 april 2018
opnamedatum 15 oktober 2017
locatie Muziekgebouw aan 't IJ, Amsterdam
klavecimbel en leiding Lars Ulrik Mortensen
viool 1 Shunske Sato, Emily Deans, Lidewij van der Voort
viool 2 Anneke van Haaften, Paulien Kostense, Annabelle Ferdinand
altviool Deirdre Dowling, Femke Huizinga
cello Lucia Swarts, Barbara Kernig
contrabas James Munro
hobo Martin Stadler, Peter Frankenberg, Yongcheon Shin
fagot Benny Aghassi
regie Lucas van Woerkum
regieassistent Stijn Berkhouwer
muziekopname Guido Tichelman, Bastiaan Kuijt, Pim van der Lee
audiomontage en -mix Guido Tichelman
Camera Jochem Timmerman, Martin Struijf, Thijs Struick
Licht Zen Bloot
Settechniek Dennis van Hoek
Datahandling Jesper Blok
projectmanager NEP Peter Ribbens
Interview Onno van Ameijde, Marloes Biermans
Productie concert Marco Meijdam
productie film Jessie Verbrugh

Vocale teksten

Origineel

Vertaling

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi