All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit 'Actus tragicus'

BWV 106 uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging onder leiding van Jos van Veldhoven
Oostkerk, Middelburg

Gambiste Mieneke van der Velden, dirigent Jos van Veldhoven en blokfluitist Heiko ter Schegget bespreken de bijzondere instrumentatie van deze cantate.

Muzikaal-theologische tour de force

Door een niet alledaagse instrumentatie ontstaan onaardse klanken.

Beroemd, eigenaardig, bijzonder mooi, betekenisvol – er valt heel veel te zeggen over de combinatie van instrumenten die Bach hier gebruikt. In elk geval is de bezetting niet alledaags. De violen schitteren door afwezigheid, maar er zijn wel twee blokfluiten en twee viola da gamba’s. Zij leveren een zachte, troostrijke en soms haast hemelse klank. De blokfluiten lijken het aardse lijden te symboliseren met hun wrange secunden en unisono’s, die volgens blokfluitist Heiko ter Schegget dan ook “niet te mooi” mogen zijn. In het interview legt hij uit waarom.

Het eeuwige leven staat centraal in de vernuftige opbouw van de cantate. Bach zet de aardse dood binnen het Oude Testament – iedereen moet sterven – scherp af tegen de verlossing uit het Nieuwe Testament. De tekst citeert uiteenlopende Bijbelboeken, in overeenstemming met de lutherse opvatting dat Gods plan voor onze redding de gehele Bijbel beslaat. Als dramatisch hoogtepunt en symmetrie-as  fungeert het koor ‘Es ist der alte Bund’. Hier combineert Bach op spectaculaire wijze de vertrouwde memento mori-waarschuwing (gedenk te sterven) met de aankondiging van Jezus’ komst door de sopraan. Deze uiteenzetting groeit uit tot een muzikaal-theologische tour de force wanneer Bach aan het eind van dit deel beide gegevens niet meer náást maar bóven elkaar presenteert. 

De cantate is een van Bachs oudste en de muziek is ongetwijfeld bedoeld voor een begrafenis. Natuurlijk wordt er dan gezocht naar een passende gelegenheid. Zoals bijvoorbeeld de uitvaart van de broer van Bachs moeder, Tobias Lämmerhirt, die op 10 augustus 1707 overleed in Erfurt. De begrafenis van  Lämmerhirt was op 14 augustus. Omdat Erfurt en Mühlhausen ongeveer 60 kilometer uit elkaar lagen, moet de hypothese dat Bach deze cantate voor de begrafenis van zijn moeders broer schreef met een flinke korrel zout worden genomen. Behalve uiteraard als Bach eerder aan de compositie zou zijn begonnen. Overigens is niet duidelijk wie de bijnaam ‘Actus Tragicus’, die voor het eerst in een manuscript van na Bachs dood verschijnt, bedacht heeft. 


BWV
106

titel
Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit

Bijnaam
Actus Tragicus

genre
cantate

jaartal
1707?

Stad
Mühlhausen

Tekstdichter
onbekend

Bestemming
treurmuziek

Eerste uitvoering
onbekend

Cast & Crew

publicatiedatum 4 maart 2016
opnamedatum 16 mei 2015
Locatie Oostkerk, Middelburg
Dirigent Jos van Veldhoven
sopraan Dorothee Mields
alt Alex Potter
tenor Charles Daniels
bas Tobias Berndt
RIPieno SOPRAAN Marjon Strijk
RIPieno alt Barnabás Hegyi
RIPieno tenor Immo Schröder
RIPieno bas Jelle Draijer
blokfluit Heiko ter Schegget, Benny Aghassi
viola da gamba Mieneke van der Velden, Ricardo Rodriguez Miranda
cello Lucia Swarts
contrabas James Munro
orgel Siebe Henstra
theorbe Mike Fentross
CAMERAREGIE en Montage Jasper Verkaart, MaNOj Kamps
MUZIEKOPNAME, -MONTAGE EN –MIX Guido Tichelman, Bastiaan Kuijt, Micha de Kanter
CAMERA Maarten van Rossem, Paul Caspers, Jorrit Garretsen, Rieks Soepenberg
LICHT Daan de Boer, Denny Schoute
Make-up Erica Stuyfzand
kleurcorrectie Daphne Maierna
PRODUCTIE CONCERT Erik van Lith, Marco Meijdam
Productie Jessie Verbrugh
interview Jasper Verkaart, MaNOj Kamps

Vocale teksten

Origineel

1. Sonatina


2. Chor

Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit.
In ihm leben, weben und sind wir,
solange er will.
In ihm sterben wir zur rechten Zeit,
wenn er will.

3. Arioso (Tenor)

Ach, Herr, lehre uns bedenken,
dass wir sterben müssen,
auf dass wir klug werden.

4. Arie (Bass)

Bestelle dein Haus;
denn du wirst sterben
und nicht lebendig bleiben!

5. Chor und arioso (Sopran)

Es ist der alte Bund:
Mensch, du musst sterben!
Ja, komm, Herr Jesu!

6. Arie (Alt)

In deine Hände
befehl ich meinen Geist;
du hast mich erlöset,
Herr, du getreuer Gott.

7. Arioso (Bass), Choral (Alt)

Heute wirst du mit mir
im Paradies sein.

Mit Fried und Freud ich fahr dahin
in Gottes Willen,
getrost ist mir mein Herz und Sinn,
sanft und stille.
Wie Gott mir verheissen hat:
der Tod ist mein Schlaf worden.

8. Chor  

Glorie, Lob, Ehr und Herrlichkeit
sei dir, Gott Vater und Sohn bereit’,
dem Heilgen Geist
mit Namen!
Die göttlich Kraft
mach uns sieghaft
durch Jesum Christum, amen.





Vertaling

1. Sonatina


2. Koor

Gods tijd is altijd de beste tijd.
In hem leven, bewegen en zijn wij,
zolang hij wil.
In hem sterven wij op de juiste tijd,
wanneer hij wil.

3. Arioso

Ach, Heer, leer ons bedenken
dat we eens sterven moeten, zodat onze harten verstandig zullen worden.

4. Aria

Geef uw laatste aanwijzingen
voor u sterven gaat, want u zult sterven
en niet in leven blijven!

5. Koor en arioso

Het is het oude verbond:
mens, u moet sterven!
Ja, kom, o heer Jezus, kom!

6. Aria

Mijn geest
geef ik over in uw handen;
u hebt mij verlost,
o Heer, mijn trouwe God.

7. Aria en koraal

Vandaag nog zult u met mij
in het paradijs zijn.

Daar reis ik met vrede en vreugde heen,
overeenkomstig Gods wil.
Mijn hart en geest zijn getroost; ze zijn rustig en stil
en zoals God mij beloofd heeft,
is de dood mijn slaap geworden.

8. Koor

Glorie, lof, eer en heerlijkheid
zij aan u, God de Vader en de Zoon gegeven, en met name
aan de Heilige Geest!
Laat die goddelijke kracht,
ons zegevierend doen overwinnen
door Jezus Christus, amen.



Print

Deze werken vind je misschien ook mooi