BWV 1049

All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

'Brandenburgs' concert nr. 4 in G groot

BWV 1049 uitgevoerd door de Nederlandse Bachvereniging onder leiding van Shunske Sato
Felix Meritis, Amsterdam

Violist Shunske Sato verontschuldigt zich tegenover blokfluitist Heiko ter Schegget voor de ruimte die hij claimt in dit concert.

Grensvervagend

Hoe Bach bewust de traditionele concertvorm in de war gooit.

In dit concert zet Bach je telkens op het verkeerde been. Want wie zijn precies de solisten? In eerste instantie voeren de twee fluiten de boventoon, maar na het inleidende refrein is het de viool die zich tot solist ontpopt. Na het volgende refrein nemen de twee fluiten het stokje weer over, maar al gauw worden ze afgetroefd door de viool die in een wervelwind van razendsnelle noten de aandacht opeist. En zo gaat het telkens weer. Steeds is de rol van met name de fluiten tweeslachtig.
In het statige tweede deel zijn ze duidelijk de solisten, maar in het derde deel spelen ze regelmatig allebei dezelfde noten. Bach gooit de gebruikelijke duidelijke tegenstelling tussen solisten en ensemble bewust in de war. En alsof hij dat extra duidelijk wil maken begint hij het derde deel als een fuga, een vorm waarin alle stemmen per definitie gelijkwaardig zijn. Maar net als we denken dat het een echte fuga wordt, volgt daarna toch weer een solo voor de viool. Vervolgens doorspekt Bach de traditionele afwisseling tussen gezamenlijke refreinen en solopassages steeds weer met fuga-achtige imitaties. Zo eindigt Bach zijn spel met de karakteristieke elementen van de concertvorm op toepasselijk subversieve en grensvervagende wijze.

'Brandenburgse' concerten, BWV 1046-1051 
In maart 1721 zond Bach vanuit Köthen een handschrift getiteld “zes concerten met verscheidene instrumenten” (“Six concerts avec plusieurs instruments”) naar Berlijn, met een opdracht aan Christian Ludwig (1677-1734), markgraaf van Brandenburg-Schwedt. In het voorwoord verklaarde Bach dat hij “een paar jaar eerder” voor de markgraaf had gemusiceerd, en toentertijd had beloofd “enige van zijn composities” op te sturen. Dat was waarschijnlijk tijdens een bezoek aan Berlijn in maart 1719, toen Bach naar de Pruisische hoofdstad was afgereisd om een nieuw klavecimbel voor het hof in Köthen in ontvangst te nemen. De muziek die hij een paar jaar later aan de markgraaf stuurde – later bekend geworden als de 'Brandenburgse' Concerten – is Bachs ultieme kijk op het belangrijkste grootschalige instrumentale genre van zijn tijd: het concert.
Het gaat bij een concert vrijwel altijd om een (combinatie van) solo-instrument(en) en een ensemble. Het centrale idee is de afwisseling tussen één of meerdere solisten en het gehele ensemble in een soort speelse competitie. In de zes 'Brandenburgse' Concerten verkent Bach alle uithoeken van dit genre in zowel bezetting als de manier waarop hij de vorm naar zijn hand zet: alle algemeen gebruikte strijk- en blaasinstrumenten en het klavecimbel passeren solistisch de revue, de muzikale vormen reiken van hofdansen tot bijna-fuga’s, en de relatie tussen de solo- en tutti-instrumenten is steeds weer anders. Zo bieden de zes concerten samen een virtuoze staalkaart van het concert in de Barok. 


BWV
1049

titel
Concert in G groot

Bijnaam
‘Brandenburgs' concert nr. 4

genre
orkestwerk (concert)

Jaartal
1719-20

Stad
Köthen

Bestemming
In 1721 opgedragen aan markgraaf Christian Ludwig van Brandenburg

Bijzonder
Tussen 1735 en 1746 bewerkte Bach dit vierde Brandenburgse concert tot een klavecimbelconcert (BWV 1057).

Cast & Crew

publicatiedatum 2 oktober 2015
opnamedatum 19 mei 2015
Locatie Felix Meritis, Amsterdam
viool en leiding Shunske Sato
blokfluit Heiko ter Schegget, Benny Aghassi
VIOOL 1 Lucia Giraudo
viool 2 Pieter Affourtit
altviool Anneke van Haaften
Cello Lucia Swarts
Contrabas James Munro
KLAVECIMBEL Siebe Henstra
CAMERAREGIE EN MONTAGE Lucas van Woerkum
MUZIEKOPNAME, -MONTAGE EN –MIX Guido Tichelman, Bastiaan Kuijt
CAMERA Robert Berger, Simon Aarden, Maarten van Rossem
LICHT Zen Bloot, Patrick Galvin
camera assistentie Uriel Matahelumual
PRODUCTIE CONCERT Erik van Lith
Productie Jessie Verbrugh
interview Onno van Ameijde
Met dank aan Bachfonds van de Nederlandse Bachvereniging en Felix Meritis

Vocale teksten

Origineel

Vertaling

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi