All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Vioolconcert in E groot

BWV 1042 uitgevoerd door Shunske Sato en de Nederlandse Bachvereniging
Felix Meritis, Amsterdam

"Het middendeel is een van de mooiste stukken is die ik ooit heb gehoord."

Vivaldi in Thüringen

Een Venetiaans concert met on-Italiaanse twist.

Met een drieklank lost Bach een feestelijk openingssalvo, simpeler kan bijna niet. Hij kon het pakkende motief zo geleend hebben van zijn zeven jaar oudere Italiaanse collega Vivaldi, wiens muziek hij goed kende uit Weimar. Het Concert in E groot is lastig te dateren – door Bach zelf geschreven bronnen ontbreken, zoals zo vaak. Wellicht stamt het net als de ‘Brandenburgse’ concerten uit Köthen, een stralend hof waar instrumentale muziek de toon zette. Maar het zou ook kunnen dateren uit Leipzig, waar Bach vanaf 1730 de leiding had over het plaatselijke Collegium Musicum waarmee hij in het beroemde Café Zimmermann veel wereldlijke muziek uitvoerde. Hoe het ook zij, we mogen vermoeden dat het schamele aantal van twee overgeleverde vioolconcerten slechts het topje van de ijsberg was, en dat talloze andere orkestwerken zijn verdwenen of wachten op ontdekking.

Bach baseert zich op het Venetiaanse concerto-model in drie delen, maar met een eigen twist: elk deel heeft on-Italiaanse eigenaardigheid. Zo kreeg het Allegro een ABA-structuur, net als de meeste barokke aria’s, waarbij de eerste sectie na een contrasterend tweede deel rijk versierd terugkeert. En ook zoals in veel van Bachs aria’s maakt de solist zich al ‘voor zijn beurt’ los van het ensemble, kort anticiperend op zijn solo.

Waar voorbeeld Vivaldi zijn trage delen soms beperkte tot enkele akkoorden schrijft Bach een lang uitgesponnen ostinato met boven een herhalend basmotief een ragfijn strijkersbedje en een vrij vloeiende, melancholieke solomelodie. Shunske Sato vertelt uitgebreid over zijn ervaringen met dit deel in het interview.

Het slotdeel herneemt op het ritme van een passepied – een driedelige barokke dans - de uitbundige stemming van het begin. Het is een refrein met coupletten, een rondo, een vorm die zeldzaam is in concerten. De verhoudingen zijn perfect: het refrein en de coupletten bestaan uit zestien maten, behalve het laatste couplet, dat dubbel zo lang is. In die extra ruimte neemt Bach een afgelegen harmonisch pad, om na een adembenemend gat nog eenmaal het aanstekelijke thema te laten horen.


BWV
1042

titel
Concert in E groot

genre
orkestwerk (vioolconcert)

Jaartal
Vóór 1730?

Stad
Köthen of Leipzig

Bijzonder
Bach bewerkte dit concert na 1733 voor klavecimbel, strijkers en continuo (BWV 1054).

Cast & Crew

publicatiedatum 25 december 2015
opnamedatum 19 mei 2015
Locatie Felix Meritis, Amsterdam
viool en leiding Shunske Sato
VIOOL 1 Lucia Giraudo
viool 2 Pieter Affourtit
altviool Anneke van Haaften
Cello Lucia Swarts
Contrabas James Munro
KLAVECIMBEL Siebe Henstra
CAMERAREGIE EN MONTAGE Lucas van Woerkum
MUZIEKOPNAME, -MONTAGE EN –MIX Guido Tichelman, Bastiaan Kuijt
CAMERA Robert Berger, Simon Aarden, Maarten van Rossem
LICHT Zen Bloot, Patrick Galvin
camera assistentie Uriel Matahelumual
PRODUCTIE CONCERT Erik van Lith
Productie Jessie Verbrugh
interview Onno van Ameijde
Met dank aan Bachfonds van de Nederlandse Bachvereniging en Felix Meritis

Vocale teksten

Origineel

Vertaling

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi