All of Bach: een project van de Nederlandse Bachvereniging

Triosonate in G groot

BWV 1038 uitgevoerd door Marten Root, Shunske Sato,
Mieneke van der Velden en Benjamin Alard
Paushuize, Utrecht

Deze triosonate is geschreven voor ‘scordatura’ viool – een ‘verkeerd gestemde’ viool. Wat betekent deze alternatieve stemming voor het stuk? Shunske Sato vertelt.

Instrumentale muziek voor een koffiehuis

Bach gebruikte het collegium musicum voor experimenten

Toen Bach in 1729 de kans kreeg om de leiding over te nemen van het belangrijkste collegium musicum in Leipzig, aarzelde hij geen moment. De wekelijkse concerten door het studentenmuziekgezelschap in het koffiehuis van Gottfried Zimmermann boden hem precies die artistieke armslag die hij als cantor nog miste. Ruim tien jaar lang presenteerde Bach er voor een onderlegd publiek vooral kamermuziek, waarbij hij lustig experimenteerde met nieuwe instrumentale genres. Als solisten kon hij leerlingen en natuurlijk zijn eigen zonen naar voren schuiven, die zo ook de mogelijkheid kregen zich te presenteren.
Wat er precies is uitgevoerd bij die circa 500 concerten is op een enkele uitzondering na niet vastgelegd. Maar uit de datering van de partituren valt op te maken dat veel sonates, concerten en suites uit deze periode stammen. Ook de Triosonate in G groot, voor traverso, viool en basso continuo, waarvan partijen in Bachs eigen handschrift bestaan, is hoogstwaarschijnlijk op zo’n koffiehuisconcert uitgevoerd. De vierdelige sonate met afwisselend langzame en snelle delen is, ondanks het ontbreken van een naamsvermelding, door Bachvorsers bestempeld als authentiek werk van de meester.
Maar er kleeft wel iets merkwaardigs aan het stuk. Terwijl Bach in deze periode het klavecimbel als concerterend instrument enthousiast naar voren schoof, heeft deze sonate een doorsnee continuopartij. Wat meer is: de partij vertoont grote overeenkomsten met die van de Vioolsonate, BWV 1021. Aangezien daarvan de authenticiteit wel vaststaat, terwijl de melodielijn volkomen afwijkt van die in BWV 1038, zou je daaruit kunnen concluderen dat het hier om een compositieopdracht aan een leerling gaat. Dat vermoeden wordt nog bevestigd doordat de vioolpartij in deze Triosonate ‘scordatura’ moet worden uitgevoerd (met anders gestemde snaren dan gebruikelijk). De meerwaarde daarvan is niet helemaal duidelijk. Al heeft de afwijkende stemming wel gevolgen voor de klank, zo legt violist Shunske Sato uit in het interview


BWV
1038

titel
Triosonate in G groot

genre
kamermuziek

Jaartal
1732-35

Stad
Leipzig

Bijzonder
De Vioolsonate in G groot, BWV 1021, uit ca. 1720 heeft een vergelijkbare baspartij. De Vioolsonate in F groot, BWV 1022, is een bewerking van BWV 1038 uit de periode 1732-35 en heeft een concerterende klavecimbelpartij.

Cast & Crew

publicatiedatum 24 juli 2015
op 1 maart 2015
Locatie Paushuize, Utrecht
Traverso Marten Root
Viool Shunske Sato
Viola da gamba Mieneke van der Velden
Klavecimbel Benjamin Alard
CAMERAREGIE en montage Lucas van Woerkum
MUZIEKOPNAME, -MONTAGE EN –MIX Guido Tichelman, Bastiaan Kuijt
CAMERA Robert M. Berger
CAMERA-ASSISTENTIE Stef van Wijk, Uriel Matahelumual
grip Jeroen de Haan, Thijme de Zoet
LICHT Zen Bloot
Licht-assistentie Thomas Jeninga
PRODUCTIE CONCERT Erik van Lith
Productie Jessie Verbrugh
interview Onno van Ameijde
Met dank aan Lex Martens en Provincie Utrecht

Vocale teksten

Origineel

Vertaling

Print

Deze werken vind je misschien ook mooi